21–30. септембер в истории

20.09.2014 16:45

2037 p., 21.09.19 до РХ у віку 50 рокув умер Верґілій (Publius  Vergilius Maro, *70 до РХ), великый поет Давного  Рима, автор Енеїды.
777 p.,  23.09.1241 в атентату забитый Сноррі Стурулсон  (Snorri Sturluson; *1178), ісландськый скалд,  прозаик, историк и політик.
471 p.,  29.09.1547 в Алкала-де-Енарес родив ся Міґуел де  Сервантес (Miguel de Cervantes Saavedra; †1616),  еспанськый писатель, автор Дон Кіхота (1605–1615).
419 p.,  24.09.1599 родив ся Адам Олеаріус (†1671),  нїмецькый писатель, подорожник, оріенталіста,  зачинатель жанра модерных подорожных записув.
310 p.,  21.09.1708 (10.09 Юл.кал.) в Константинополю родив  ся Антіох Кантемир (†1744), діпломат и руськый  поет, што писав силабичні стихы и додав в руськый  язык много новых слов.
278 p.,  23.09.1740 умер Даніел Крман (*1663), словацькый  писатель; в часї Полтавськой битвы быв з  посолством до краля Карла ХІІ. и так став ся єй  свідком; цїлу свою подорогу через Польщу, Литву,  Украину, Молдавію, Ардял, Хуст, Мукачово, Бардїёво  описав у записках, што сут межи лїпшыма  памятниками словацькой літературы; послїдны 10  рокув живота збыв у темници за уражку католицькой  Церкви и Габсбурґув.
238 p.,  22.09.1780 у Горных Прибелцях, Словакія, у  немешськуй фамілії родив ся Ян Чаплович (з  Ясеновой, †1847), словацькый публиціста и  етноґраф, соратник Яна Коллара и Павла Йозефа  Шафарика; автор 31 книгы и высше 400 статий по  нїмецькы, латинськы, мадярськы и словацькы; як  етноґраф быв пуд вплывом Монтескьє и Гердера; ёму  належат слова «Мадярщина – Европа в мініатурї»,  «Slavus sum natis et educatus»; книгу Slawismus  und Pseudomagyarismus (Лайпціґ, 1842) мусїв выдати  анонімно за границями, и збудила остру реакцію  мадярського політікума и была сконфіскована; писав  также о Русинах.
215 p.,  27.09.1803 у Паріжу родив ся Проспер Меріме  (Prosper Merimee, †1870), французськый писатель,  товмач и історик, што писав и на темы украинського  козацтва; на ёго роман Кармен (1845) композітор  Жорж Бізе написав гірну оперу.
215 p.,  28.09.1803 у Дрездї родив ся Адріан Лудвик Ріхтер  (†1884), нїмецькый малярь, ґрафик, рытовник на  мідї; майбулшу любеность зыскав книжныма  ілустраціями и став ся майславнїйшым нїмецькым  ілустратором ХІХ. ст.
207 p.,  22.09.1811 у Ракши Жілінського края родив ся Міхал  Мілослав Годжа (†1870), євангеличный священик,  словацькый будитель, поет и языкознатель.
201 p.,  28.09.1817 родив ся Мігай Томпа (†1868),  мадярськый поет, академик.
192 p.,  26.09.1826 (14.09 Юл.кал.) родив ся Любомир  Ненадович (†1895), сербськый высоко цїненый  писатель, автор популарных подорожных записок.
186 p.,  21.09.1832 в Еботсфорду, Шкоція, умер Валтер Скотт  (Walter Scott, *1771), популарный шкотськый  романіста.
185 p.,  24.09.1833 в Чичаровцях, округ Михаловцї, родив ся  Николай Гомичко (†1886), педаґоґ, публиціста,  редактор новинкы «Карпат» (1873–1886), активіста  русофілського стрему.
183 p.,  22.09.1835 (10.09 Юл.кал) на Полтавщинї родив ся  Александр Афанасиевич Потебня (†1891), вызначный  руськый языко- и літературознатель.
177 p.,  30.09.1841 (18.09 Юл.кал.) в Гадячу, Полтавщина,  родив ся Михайло Петрович Драгоманов (†1895),  украинськый етноґраф, фолклоріста,  літературознатель и публичный актівіста,  одкрывшый перед украинськов общественостёв  Угорську Русь.
176 p.,  22.09.1842 в Унґчепелю, пудгородї Великых Капушан,  родив ся Мігай Фінціцкі (†1916), правник,  літератор, товмач руськой класикы, збератель  русинського фолклора, довголїтный честованый мер  Унґвара, родак из пудгорода Великых Капушан;  дякуючи котрому сохранили ся высше 300 русинськых  співанок и десяткы казок.
173 p.,  29.09.1845 (17.09 Юл.кал.) родив ся Иван Карпович  Карпенко-Карый (†1907), украинськый драматик.
172 p.,  21.09.1846 (09.09 Юл.кал.) в Зайчару, Сербія,  родив ся Светозар Маркович (†1875), сербськый  новинарь, публиціста, літературный крітик, філозоф  и політик.
159 p.,  22.09.1859 в місточку Дуб на Шумавськум пудгорю  родив ся Вацлав Вондрак (†1925), вызначный  чешськый славіста, професор Віденського и  Брненського всеучилищ.
155 p.,  22.09.1863 у Вершецу у нїмецькуй маєтнуй фамілії  родив ся Ференц Герцеґ (Herczeg, †1954),  мадярськый писатель, новинарь, академик; вызначна  постава літературного конзерватівізма; перву  новелу появив року 1886; в роках 1894–1944 быв  редактором літературного часописа Нові Часы; быв  член верхной коморы Сойма; року 1924 Академія  подавала го на Награду Нобела.
152 p.,  21.09.1866 у Бромлі пиля Лондона родив ся Герберт  Джордж Веллс (Wells; †1946), світовой славы  анґлійськый писатель фантастикы.
148 p.,  23.09.1870 у Канну умер Проспер Меріме (Prosper  Merimee, *1803), французськый писатель, майстер  куртого повіданя, томач и історик, популарізатор  руськой літературы.
142 p.,  30.09.1876 (18.09 Юл.кал.) в Београду родив ся  Мілан Ракіч (†1938), сербськый поет-модерніста,  наперек тому, же е автором лем 64 вершув, є  поважованый за класика и закладателя сербськой  поезії ХХ. віка.
130 p.,  26.09.1888 родив ся Томас Стернз Еліот (Eliot,  Thomas Stearns; †1965), анґлійськый поет, крітик и  драматик, Нобелув лавреат (1948).
129 p.,  23.09.1889 в Лондону умер Вілліам Вілкі Коллінз  (*1824), анґлійськый прозаик и драматик, сочасник  и приятель Чарлза Діккенса, з якым ряд творув  написав у соавторстві.
127 p.,  27.09.1891 в Санкт-Петербурґу умер Иван  Александрович Гончаров (*1812), руськый писатель.
127 p.,  28.09.1891 у Ню-Йорку, ЗША, у віку 72 рокув умер  Герман Мелвілл (*1819), америцькый писатель,  котрый яко хлопець плавав по южных морях, быв три  рокы у заятю межи аборіґенами, а пак на основі  того написав шор популарных романув (Тайпі, Ому,  Мобі Дік).
122 p.,  24.09.1896 (12.09 Юл. кал.) у Москві родила ся  Елза Тріоле (†1970), французська писателька  (властноє имня: Елла Юрьевна Каган), жона Луіса  Араґона, младша сестра Лілы Брік, котру  представила Маяковському в року 1915.
122 p.,  24.09.1896 у Сент-Пол, Мінесота, родив ся Френсіс  Скотт Фітцжералд (Francis Scott Fitzgerald,  †1940), америцькый романіста и новеліста, што  реалістично описовав живот 1920-х рокув (Великый  Ґетсбі, 1925).
121 p.,  25.09.1897 родив ся Віліам Фолкнер (William  Faulkner, †1962), вызначный америцькый писатель;  Нобелув лавреат (1949).
118 p.,  22.09.1900 (09.09 Юл.кал.) в Каменнум  (дн.Кувшиново) Тверськой ґуб. родив ся Серґей  Иванович Ожеґов (†1964), лінґвіста, лексикоґраф,  автор высоко цїненого словника руського языка.
117 p.,  23.09.1901 в Празї родив ся Ярослав Сайферт  (†1986), вызначный чешськый поет, есеіста и  новинарь, Нобелув Лавреат (1984).
116 p.,  27.09.1902 в Краґуевацу родив ся Милан Дединац  (†1966), сербськый лірик-надреаліста и театралный  крітик.
116 p.,  29.09.1902 умер Еміл Зола (*1840), французськый  писатель.
114 p.,  29.09.1904 (16.09 Юл.кал.) у Вілії Волынськой  ґубернії родив ся Николай Алексеєвич Островськый  (†1936), руськый соцреалістичный писатель, автор  популарного романа о класовом бою Як ся калила  оцїль.
112 p.,  24.09.1906 в Тібаві родив ся Андрій (Василюв)  Карабелеш (†1964), пудкарпатськый поет, што писав  по руськы.
109 p.,  29.09.1909 у Нересници Тячовського округа родила  ся Ґеорґіна Муранїй (†2001), дївка Ивана Муранїя и  внука Ивана Сілвая, авторка выданых мемуарув  (2002).
99 p.,   29.09.1919 у Зволенськуй Слатинї родила ся Марія  Дюрічкова (2004),словацька дїтська писателька,  сценарістка, товмачка и редакторка.
98 p.,   25.09.1920 в Стройнї умер містный парох Юрій  Калман Жаткович (*1855), русинськый історик,  народописник, повістярь; Жаткович славный главно  як етноґраф, но и як знаменитый товмач украинськой  и руськой літературы по мадярськы, а также  адаптатор переповідач из тых же оріґіналув по  русинськы, котрі переповідї довгый час ся  поважовали за ёго властны творы.
96 p.,   21.09.1922 в Пілї-Частой Братіславського края  родила ся Марія Гаштова (рож. Hilda Grellneth),  словацька писателька, редакторка дїточого часописа  Зорничка.
96 p.,   25.09.1922 в Ужгородї родив ся Владимир Леонідович  Гошовськый (†1996), музиколоґ, фолклоріста, што  зобрав и нефалшовано опубликовав русинськы  співанкы.
96 p.,   30.09.1922 у Пивницях, Войводина, родив ся Янко  Чеман (†1987), дольноземськый словацькый прозаик и  драматик, характерный представитель валалського  повіданя, автор романа Не каждый вояк пушку носит  (1974).
86 p.,   26.09.1932 в Сталинабадї, Таджикія, родив ся  Владимир Войнович, руськый писатель, автор  популарного гуморного романа-трилоґії о пригодах  солдата Ивана Чонкина.
83 p.,   24.09.1935 в Саратові умер Владимир Николаевич  Перетц (*1870), руськый славіста и  літературознатель, академик Петербурґськой АН  (1914), АН Украины (1919) и АН СССР (1925), котрый  в Кіёві року 1892 появив аналізу выданого  Михаилом Врабелём зборника угро-руськых співанок  Русскій соловей (Унґвар, 1890).
82 p.,   22.09.1936 У Москві у віку кус недожитых 32 рокув  умер Николай Алексеєвич Островськый (*1904),  руськый соцреалістичный писатель, автор  популарного романа о класовом бою Як ся калила  оцїль.
73 p.,   21.09.1945 в Коцурї, Войводина, родила ся Серафина  Макаї, учителька, русинська писателька.
68 p.,   27.09.1950 у Господинцях, Войводина, родила ся  Наталія Канюх, поетка, есеістка,  літературознателька и товмачка.
68 p.,   29.09.1950 в Старуй Пазові, Войводина, умер  Владимир Гурбан-Владимиров (*1884), священик,  словацькый писатель и драматик Войводины, внук  Йозефа Милослава Гурбана и непот Светозара Гурбана  Ваянского.
66 p.,   21.09.1952 в Тайшету, в містї одбываня кары, умер  Володимир Бирчак (*1881), галичськый писатель,  педаґоґ, украинизатор Пудкарпатськой Руси, автор  моноґрафії «Літературні стремління Підкарпатської  Руси» (1921).
62 p.,   28.09.1956 у Кієві умер Остап Вишня (правд. Павел  Михайлович Губенко, *1889), украинськый писатель  гуморістичных повідань, фельєтонув; при Совєтах 10  рокув (1933–1943) пробыв в Ґулаґу.
60 p.,   23.09.1958 в Брнї умер Ярослав Затлоукал (*1905),  педаґоґ, чешськый поет, літературознатель.  публиціста, котрый много писав о Пудкарпатськуй  Руси и інспіровав ся нев у своюй поезії.
52 p.,   28.09.1966 в Паріжу у віку 70 рокув умер Андре  Бретон (*1896), французськый прозаик и поет,  закладатель надреалізма.
48 p.,   22.09.1970 в Братіславі умер Янко Алексі (Alexy;  *1894), словацькый прозаик, публиціста и малярь,  закладатель модерного словацького подобового  умілства; малёвав у баладичнум духу народной  поетикы; реставровав Братіславськый замок.
48 p.,   25.09.1970 у Локарнї умер Еріх Марія Ремарк,  нїмецькый писатель (*1898); року 1916 трафив на  фронт и быв булше раз раненый; року 1929 появив  первый роман На фронтї без перемін; од року 1931  жив у Швайцу, од року 1938 наці одняли му и  нїмецькоє пудданство; року 1939 одходит до ЗША, де  року 1947 достає америцькоє пудданство; од року  1949 и до смерти жив зась у Швайцу.
47 p.,   25.09.1971 у Новум Садї умерла Ангела Прокоп  (*1940), медсестра, поетка: посмертно вышла юй  книжка Млєко жеми (1974).
45 p.,   24.09.1973 умер Пабло Неруда (правдиво Reyes  Basoalto, Neftali y Ricardo, *1904), чілійськый  соціалістичный поет и діпломат; Нобелув лавреат  (1971), псевдоним взяв на честь Яна Неруды,  чешського писателя.
43 p.,   29.09.1975 у Братіславі умер 61-рочный Павол Горов  (*1914), словацькый поет и товмач поезій.
42 p.,   26.09.1976 в Братіславі умер Ян Чаплович (*1904),  священик в Ковачици, Войводина, словацькый історик  літературы, бібліоґраф, новинарь.
35 p.,   27.09.1983 у віку 71 рокув умер Михайло Стельмах  (*1912), украинськый писатель.
34 p.,   24.09.1984 у Празї, Чехія, у віку 84 рокув умерла  Зузка Зґурішка (правд. Дворжакова Людмила  Шимонович; *1900), словацька прозаичка, драматичка  и товмачка.
31 p.,   29.09.1987 у Пивницях, Войводина, умер 65-рочный  Янко Чеман (*1922), дольноземськый словацькый  прозаик и драматик, характерный представитель  валалського повіданя, автор романа Не каждый вояк  пушку носит.
29 p.,   30.09.1989 в Беоґраду умер Оскар Давичо (*1909),  проводный сербськый надреалістичный писатель.
28 p.,   26.09.1990 у Римі умер Алберто Моравіа (правд.  Пінкерле; *1907), таліанськый прозаик, новинарь.
22 p.,   26.09.1996 в Братіславі умер Ян Штєвчек (*1929),  словацькый поет, есеіста и літературознатель.
21 p.,   22.09.1997 в Новум Садї умер Пальо Богуш (*1921),  словацькый дольноземськый поет и есеіста.
17 p.,   29.09.2001 у санаторію «Квітка Полонини» о.  Димитрій (Сидор) и Михайло Алмашій заложили Союз  Русинськых Писателюв и обіцяли выдавати  літературный кварталник «Здвигы», в якум достанут  форум молоді русинські писателї; обіцянка обстала  не зреалізована.
16 p.,   26.09.2002 у віку 65 рокув у Беоґраду умер  Браніслав Петрович (*1937), новинарь, єден з  майбулшых сербськых поетув ХХ. ст.
15 p.,   28.09.2003 в Ню-Йорку умер Елія Казан (*1909),  америцькый режісер театра и кіна, писатель и  сценаріста.
14 p.,   24.09.2004 в Онфлер, Нормандія, у віку 69 рокув  умерла Франсуаз Саґан (*1935), французська  писателька, што уже у 19 рокув добыла собі славы  творами о животї французськой молодежи.
8 p.,    25.09.2010 у Пряшові умерла Марія Мальцовська (в  дїв. Параска; *1951), русинська повістярька,  лавреатка Награды Духновича (1999).
8 p.,    26.09.2010 у Жешові умер Теодор Кузяк (*1926),  лемковскый писатель, малярь и културный активіста.
5 p.,    24.09.2013 у Руськум Керестурї умер Янко Рац  (*1930), писатель и редактор дїточой літературы,  автор учебникув, словникув.