21–31. децембер в истории

20.12.2014 22:16

642 p.,  21.12.1375 у Черталдо при Флоренції умер Джованні  Боккаччо (Giovanni Boccaccio; *1313), класик  світовой літературы, автор Декамерона (1348–1358).

432 p.,  27.12.1585 у віку 61 рокув умер Пєр де Ронсар  (Pierre de Ronsard; *1524), французськый  ренесансный поет, што внюс до французской поезії  ве­ли­кое богатство поетичных розмірув и створив  гармонію стиха.

401 p.,  30.12.1616 у Кієво-Печерськуй печатни выйшов  Часослов, перва пе­ча­та­на книга, на котруй  покладеный датум выданя.

384 p.,  27.12.1633 (17.12 Юл.кал.) у Дерманськум монастыри  коло Здолбунова у віку 55 рокув умер Мелетій  Смотрицькый (в миру Максим, *1578?, сын Ге­ра­сима  из Смотрича коло Хмелницька, первого ректора  Острожськой Ака­де­мії), украинськый и білоруськый  православный сященик, архієпископ По­лоцькый,  писатель и філолоґ, автор славянськой ґраматикы  (1618–1619); учив ся у єзу­іт­ськуй академії у  Вілнї, протестантськых всеучилищах Лайпціґа,  Віт­тен­берґа, Норінберґы; пуд псевдонимом Теофіл  Ортолоґ написав Плач (1610) против унії, де заруно  крітикує и православных (писав майбулше по  польскы); в роках 1624–1626 навщивив  Константінополь, Еґіпет и Палестину; у кунци  жи­вота став уніатом (1627) и написав труды  Аполоґія (1628) и Protestаtia (1629) против  православія, де кликав прилучити ся до унії; умер  яко архімандріт Дер­манського монастыря.

378 p.,  21.12.1639 у Ферте-Мілон, ґрофство Валуа (нынї  департамент Ен), ро­див ся Жан Баптіст Расін  (Racine, †1699), французськый драматик класичного  те­атра.

301 p.,  26.12.1716 в Корнгіллу, Велика Брітанія, родив ся  Томас Ґрей (†1771), ан­ґлійськый  поет-сентіменталіста, літературознатель.

219 p.,  24.12.1798 у Заосю, Ґродненщина, у фамілії  схудобнїлого шляхтича По­ляка и выкрещеной Жидкы,  родив ся Адам Міцкевич (†1855), польскый  ро­ман­тичный поет, боёвник за слободу.

213 p.,  21.12.1804 у Лондону родив ся Бенджамин Дізраелі  (†1881), брі­тан­ськый писатель и штатник, автор  соціално-політичных романув, отець по­лі­ти­кы  «прекрасной ізолації» .

205 p.,  31.12.1812 в Торжи (дн. Савино Село, Войводина)  умер Юрай Рібай (*1754), парох нїмецькой парохії,  словацькый дольноземськый поет, лінґвіста,  ет­ноґраф, публиціста.

200 p.,  27.12.1817 (15.12 Юл.кал.) у Тіфлісу, Російська  імперія, родив ся Ніколоз (Мелітонович)  Бараташвілі (†1845), класик ґрузинськой літературы  пе­ріода романтізма, майгірешный по Шота Руставелі  поет; лишив 41 верш и єд­ну поему; чажко приимав  утрату независимости Ґрузіёв и быв росчарованый у тогочаснум обществі.

189 p.,  29.12.1828 родила ся Юлія Сендреі (Szendrey  Julia), писателька, поетка, жо­на Шандора Петевфі,  дївка інспектора ґреко-католицькой ґімназії у  Ве­ли­кум Каролу коло Сукмара (днесь Carei в  Румынії).

184 p.,  22.12.1833 (10.12 Юл.кал.) родила ся Марія  Олександрівна Вилинська (псевдо: Марко Вовчок;  †1907), украинська писателька, етноґрафка,  за­кла­да­телька украинськой дїточой прозы.

179 p.,  21.12.1838 Російська Академія Наук выбрала  чиновника з Оренбурґа, быв­шого морського офіцера и  дохтора, Владимира Ив. Даля на свого до­пис­но­го  члена за експонаты о природї Оренбурґського края;  в року 1854, коли Даль пред­ложив Академії свуй  словник и службу по ёго завершеню, тото не было  при­ято; Даль ся не вздав, над словником робив дале  и выдав го в роках 1863–1866.

173 p.,  24.12.1844 у Хыщевичах, Львовщина, родив ся Євґен  Єронимович Же­ле­ховськый (†1885), украинськый  лексикоґраф и фолклоріста, автор двох­том­ного  малорусько-нїмецького словника на 64 тысячі слов  (1886).

159 p.,  23.12.1858 в Озурґетах (дн. Махарадзе), Ґрузія,  родив ся Владимир Ива­но­вич Немирович-Данченко  (†1943), руськый театралный режісер, педаґоґ,  дра­матик, теоретик и реформатор театра, Народный  Артіста Совєтського Со­ю­за; закладатель Московского Артістичного Академичного Театра  (МХАТ, вєдно з К. Станіславськым, 1898).

154 p.,  24.12.1863 у Лондону умер Вілліам Мейкпіс Текерей  (William Make­pe­a­ce Thackeray; *1811), анґлійськый  писатель сатірик.

152 p.,  30.12.1865 в Бомбею родив ся Редіард Кіплінґ  (†1936), анґлійськый пи­са­тель и поет, лавреат  Нобела (1907).

151 p.,  21.12.1866 у Цеґледу родив ся Іштван Темеркень  (правд. Steingassner; †1917), мадярськый писатель,  од котрого ся учив Александер Маркуш и другі наші  лїпші писателї.

143 p.,  30.12.1874 в Руськум Керестурї у селянськуй  фамілії родив ся Михайло Мудрый (†1936); од року  1912 помочник пароха, а од року 1918 парох  русь­ко­ке­рестурськый; од року 1919, од заложеня  Руського Народного Просвітного Дружества и до  смерти – ёго предсїдник; выступав и яко публиціста  и про­па­ґа­тор народного языка.

143 p.,  30.12.1874 в Мартінї родив ся Янко Єсенськый  (†1945), вызначный сло­ваць­кый писатель.

141 p.,  24.12.1876 у Новум Бугу, Новоросія, родив ся  Спірідон Федосіёвич Чер­касенко (†1940),  украинськый писатель, поет и драматик  на­ці­о­на­ліс­тич­но­го стрему; у творах зображовав  Донбас; року 1919 еміґровав, умер у Празї.

140 p.,  31.12.1877 у Харькові родив ся Гнат Мартинович  Хоткевич (†1938), ук­ра­инськый писатель (писав и  пуд псевдонімом Гнат Галайда); по паду ре­во­лу­ції  року 1905 еміґровав до Галичины и писав творы из  гуцулського живота; в Со­вєтськум Союзї быв  преслїдованый за націоналізм; писав и музику (600  творув).

137 p.,  22.12.1880 умерла Мері Енн Іванс ( Mary Ann Evans:  *1819), анґлійська романістка, яка печатала ся  пуд мужськым псевдонимом Джордж Еліот (Ge­or­ge  Eliot).

136 p.,  24.12.1881 в Могеру, Андалузія, родив ся Хуан  Рамон Хіменес (Juan Ramon Jimenez, †1958),  еспанськый поет, Нобелув лавреат (1956); Хіменес  быв фа­ховый правник и діпломат; по Федеріко Ґарсіа  Лоркови майбулшый ес­пан­сь­кый поет; по установеню  фашістичного режіма еміґровав до ЗША.

128 p.,  26.12.1889 в Мелюшках на Полтавщинї умер Левко  Боровиковськый (*1806), украинськый поет-романтик,  фолклоріста, етноґраф, автор 12 лі­рич­ных балад на  сужеты украинськых передаюв.

126 p.,  26.12.1891 в Ню-Йорку родив ся Генрі Валентин  Міллер (†1980), аме­ри­цькый писатель, котрый у  своих творах, часть из котрых были заказаны в ЗША,  рисовав секс без табу и условностий.

125 p.,  26.12.1892 у Мошовцях Жілінського края родив ся  Штефан Крчмері (†1955), словацькый писатель,  крітик и орґанізатор літературного живота.

118 p.,  21.12.1899 в Санкт-Петербурґу выйшло первое число  часописа «Ого­нёк», од року 1923 выходит у Москві.

117 p.,  25.12.1900 у Свиднику у віку умер 81-рочный  Александер Павлович (*1819 ), священик, русинськый  поет.

116 p.,  22.12.1901 в Дейвабани, Мадярщина, в жидувськуй  фамілії родив ся Ґей­за Вамош (†1956), дохтор,  словацькый писатель, котрый перед на­сту­па­ю­чым  націзмом утїк до Хіны, пак до Бразілії; ёго  контроверзный роман Од­ло­ме­на голуза (1934, 5.  выданя 2004) рисує проблемы адаптації Жидув у  сло­ва­ць­кум обществі.

116 p.,  24.12.1901 (11.12 Юл.кал.) у Кімрах Тверськой ґуб.  родив ся Александр Фа­деєв (Булыґа; †1956),  руськый совєтськый писатель (Розгром, Молода  ґар­да), многорочный шеф Сполку Писателюв.

113 p.,  27.12.1904 в Будапешту родив ся Лацо Новомескый  (†1976), сло­ва­ць­кый поет, новинарь, публиціста,  предсїдник Матицї Словенськой.

109 p.,  25.12.1908 в Дольнуй Леготї Бансько-Быстрицького  края ся родила Ма­рія Янчова (†2003), словацька  писателька літературы про дїтий и молодеж.

108 p.,  25.12.1909 в Кромпахох ся родив Юліус Барч-Иван  (†1953), словацькый прозаик и драматик.

104 p.,  26.12.1913 пропав десь у Мексику у домовуй войнї  78-рочный Амброз Ґвін­нет Бірс (Bierce, Ambrose  Gwinett, *1842), америцькый писатель повідань и  но­винарь.

100 p.,   21.12.1917 в Келну родив ся Гайнріх Белл (†1985),  нїмецькый писатель и товмач, Нобелув лавреат  (1972).

96 p.,   25.12.1921 в Полтаві умер у віку 68 рокув Владимир  Галактионович Ко­ро­ленко (*1853), вызначный  руськый писатель Украины.

96 p.,   29.12.1921 у Пчолинум Снинського округа родив ся  Василь Латта (†1965), педаґоґ, лінґвіста,  вызначный русинськый ділектолоґ.

93 p.,   29.12.1924 умер Карл Шпіттелер (Carl Spitteler;  псевдо Карл Фелікс Тан­дем; *1845), швайцарськый  поет, Нобелув лавреат (1919) за епичну поему  Олім­пійська ярь.

92 p.,   27.12.1925 у Ленинграду, у готелу Анґлетер, у віку  30 рокув завісив ся Сер­ґей Александрович Єсенин  (*1895), руськый ліричный поет; погребеный зо­став  у Москві.

91 p.,   24.12.1926 у Ладомировуй родив ся Николай Гвозда  (†2010), ру­син­сь­кый народный поет Пряшовщины.

91 p.,   25.12.1926 у Бортнум родив ся лемковскый писатель,  малярь и кул­тур­ный активіста Теодор Кузяк  (†2010).

91 p.,   29.12.1926 у купелях Вал-Мон, Швайц, умер Райнер  Марія Рілке (*1875), австрійськый поет.

81 p.,   27.12.1936 в Старуй Турї Тренчинського края умерла  Кристина Роёва (Kristina Royova; *1860),  закладателька харітативных сполкув, словацька  пи­са­тель­ка морално-христіанськой тематикы, котрой  булша часть творув достала по­пуларность и  публикацию вецей як на 30 языках аж в 2000-х  роках.

79 p.,   25.12.1938 у Празї умер Карел Чапек (*1890),  вызначный чешськый пи­са­тель, драматик и товмач; у  25 рокув зыскав докторат из філозофії; игра RUR  при­несла му світову знатость, туй первый раз  появило ся придумана ним стям­ка «робот»; Война з  Саламандрами была сатіров на фашізм и лем смерть  ав­то­ра спасла го од росправы.

79 p.,   27.12.1938 у лаґру по Владівостоком погыб Осип  Емілович Ман­дел­штам (*1891), руськый писатель и  поет, прозаик и есеіста.

77 p.,   21.12.1940 у Гейворт, Голівуд, умер Френсіс Скотт  Фітцжералд (Francis Scott Fitzgerald, *1896),  америцькый романіста и новеліста; реалістично  опи­со­вав живот 1920-х рокув (Великый Ґетсбі,  1925).

73 p.,   30.12.1944 у Везле, Франція, умер Ромен Роллан  (*1866), французськый писатель, Нобелув лавреат  (1915), автор моноґрафії о Ґанді и десятитомного  романа Жан Крістоф, прообразом котрого быв  Бетовен.

72 p.,   27.12.1945 в Братіславі умер Янко Єсенськый  (*1874), вызначный сло­ва­ць­кый прозаик и поет.

72 p.,   28.12.1945 у Голлівуду умер Теодор Драйзер  (Dreiser; *1871), аме­ри­ць­кый новинарь и романіста:  An American Tragedy (1925).

70 p.,   25.12.1947 в Берхтесґадену, Австрія, умерла Катря  Василёвна Гри­не­ви­чо­ва (р. Банах; *1875),  украинська писателька, яка писала історичні  повістї.

65 p.,   29.12.1952 у Кієві умер Иван Антонович Кочерга  (*1881), украинськый дра­матик, Заслуженый Умілець  УССР (1950).

65 p.,   30.12.1952 у Празї умер Иван Олбрахт (право: Каміл  Земан; *1882), чеш­ськый писатель, публіціста и  новинарь, што описав Пудкарпатську Русь з  рр. 1920–1930.

64 p.,   27.12.1953 в Закопанум у віку 59 рокув умер Юліан  Тувім (*1894), вы­знач­ный полськый поет, новинарь,  прозаик и товмач, антіфашіста.

59 p.,   21.12.1958 у Лос-Енджілісу у віку 74 рокув умер  Ліон Фойхтванґер (*1884), нїмецькый драматик и  романіста, якый быв майстром історичного ро­ма­на  (Гамішный Нерон, Ґоя).

50 p.,   27.12.1967 в Калнум Потоку родила ся Юдіта  Кішшова, русинська по­ет­ка, редакторка и културна  активістка Русинув Мадярщины.

49 p.,   28.12.1968 у Львові умер Ваньо Гунянка  (Д.Вислоцькый, *1888), пи­са­тель, редактор,  выдаватель, публичный и културный актівіста з  Лемковины.

45 p.,   21.12.1972 в Братіславі умерла Зора Єсенска  (*1909), словацька тов­мач­ка, публицістка,  літературознателька и авторка репортажных книг;  найбулше за­служила ся товмаченями руськой и  совєтськой класикы.

44 p.,   28.12.1973 у Паріжу по руськы появили Архіпелаґ  ГУЛАҐ Александра Солженїцына, литературну студію  поліційной державной сістемы Совєтського Со­юза в  роках 1918–1956; за дакулько далшых місяцюв книга  выйшла у тов­ма­ченю на булше європейськых языкув; у  домовинї писателя роман назвали кле­ветами на  совєтську реалность и совєтськых людий; 12.02.1974  автор быв за­арештованый, по чому выказаный з  краины и взято му пудданство; поселив ся у ЗША и  вернув ся дому вже Нобеловым лавреатом; од  Горбачова достав пред­ложеня привернути совєтськоє  пудданство, єднак не прияв тото.

42 p.,   25.12.1975 у Кієві отворили памятник Ивану  Котляревському.

36 p.,   22.12.1981 у Будапешту умер Еміл Балецькый  (*1919), поет, писатель, тов­мач, фаховый  філолоґ-славіста; року 1937 закончив Мукачовську  руську ґім­назію; до року 1939 учив ся на Карловум  універзітетї (Прага), дале пе­ре­хо­дит до  Будапештського універзітету, де зачав занимати ся  філолоґіёв и робив до кунця житя на катедрї  руського языка и літературы.

36 p.,   29.12.1981 в Заґребу у віку 88 рокув умер Мирослав  Крлежа (*1893), вы­знач­ный горватськый писатель,  драматик, есеіста.

35 p.,   24.12.1982 в Паріжу умер Луі Араґон (Louis Aragon;  *1897), фран­цуз­сь­кый писатель.

35 p.,   31.12.1982 в Йонкерсу, Ню-Йорк, ЗША, умер Теодор  Докля (*1931), но­ви­нарь, поет, русинськый  актівіста з Лемковины, што од року 1961 еміґровав  за океан.

28 p.,   22.12.1989 умер Самуел Бекетт (Beckett; *1906),  ірського роду писатель и драматик, пишучый по  анґлійськы и французськы (Чекаючи на Ґодо),  Но­бе­лув лавреат (1969).

25 p.,   30.12.1992 в Беоґраду у віку 78 рокув умер Михайло  Лалич (*1914), серб­ськый прозаик, новинарь и  сценаріста, булша часть творув котрого ві­но­ва­на  антіфашістичному бою.

23 p.,   21.12.1994 в Братіславі умер Ян Шімонович (*1939),  словацькый поет, тов­мач и есеіста.

23 p.,   24.12.1994 умер Джон Осборн (John Osborne; *1929),  анґлійськый дра­ма­тик и сценаріста.

21 p.,   30.12.1996 у Львові умер Владимир Леонідович  Гошовськый (*1922), му­зиколоґ, фолклоріста, што  зобрав и нефалшовано опубликовав русинські  спі­ванкы.

9 p.,    24.12.2008 у Лондону умер 78-рочный Гаролд Пінтер  (Harold Pinter; *1930), анґлійськый драматик,  поет, режісер, Нобелув лавреат (2005).

5 p.,    30.12.2012 у Вербасу умер Мирослав Сіладї (*1957),  ґрафичный ді­зай­нер, новинарь, редактор русинськых  часописув и сайтув, автор сатіричных по­ві­док.