11–20. новембер в истории

11.11.2014 10:15

305 p.,  19.11.1711 (08.11 Юл.кал.) в Денисовцї при  Архангелську родив ся Ми­ха­ил Ломоносов (†1765),  ученый, поет и кодіфікатор руського языка.

243 p.,  17.11.1773 у Дебрецину родив ся Вітязь Мигаль Чоконаї (†1805), ма­дяр­ськый поет; року 1795  выказаный зо школы за недодержаня правил у  ін­тер­на­тї; тогды пак за рук учив ся у Калнум  Потоку; року 1802 їх хыжа у Де­бре­ци­нї зго­ріла, а  вун щи ид тому мав гертику, на котру и умер.

227 p.,  19.11.1789 у Великых Лучках родив ся Михайло  (Михайлув) Лучкай (†1843), історик, фолклоріста,  автор цїнной порувнателной ґраматикы  сла­вя­но-русинськой (1830).

225 p.,  11.11.1791 у Кечкемейтї родив ся Йожеф Катона  (†1830), вістный ма­дяр­ськый драматик; свою днесь  славну драму Бан Банк написав на конкурс, но не  была оцїнена; року 1819 переробив штуку, айбо  цензура не дозволила пред­ста­ву, лем публикацію;  року 1820 ю опубликовав, айбо реакції она не  вы­кли­ка­ла, бо тогды в модї были нїмецькі рыцарські  драмы; Катона вернув ся до Кеч­кемейту, цїлком  лишив літературу и робив як правник.

210 p.,  16.11.1806 в Брезнї Банско-Быстрицького края родив  ся Карол Куз­ма­ній (†1866), священник, словацькый  писатель, новинарь и товмач, народный бу­дитель.

208 p.,  12.11.1808 родив ся Йосиф Бодянськый (†1877),  славіста, історик, фолк­лоріста, товмач, філолоґ,  писатель, дописный член Петербурґськой АН,  ініціатор выданя зберькы народных співанок  Галичськой и Угорськой Руси (Головацького).

206 p.,  16.11.1810 у Празї родив ся Карел Гінєк Маха  (†1836), чешськый поет ро­мантик.

203 p.,  13.11.1813 (01.11 Юл.кал.) в Нєґушах, Черна Гора, родив ся Петар ІІ. Пет­рович Нєґош (†1851),  пановник Чорной Горы, великый сербськый поет,  ав­тор Горского Венца (Відень, 1847).

203 p.,  20.11.1813 в Радомерщаку, Штірія (дн. Словенія)  родив ся Франц Мик­ло­шич (Franz Xaver Ritter von  Miklosich; †1891), вызначный австрійськый и  сло­венськый славіста, лінґвіста, педаґоґ.

198 p.,  13.11.1818 у Сомбатгею родив ся Ласлов Мадяр  (†1864), світоходник, зем­леписный писатель, піонер изглядованя Африкы; свої релації заганяв Ака­де­мії  и печатав у Будапешту.

195 p.,  11.11.1821 (30.10.1821 Юл.кал.) родив ся Федор  Михайлович До­сто­єв­ськый (†1881), руськый писатель  (Злочин и кара).

174 p.,  12.11.1842 в Ліптовском Мікулашу родив ся Петер  Доброслав Белла (†1919; псевдо: Горал), словацькый  поет, автор гимничной піснї Ака си ми красна.

169 p.,  20.11.1847 (8.11 Юл.кал.) в Беоґраду умер Йоакім  Вуич (*1772), серб­сь­кый писатель, товмач и  артіста, отець сербського театра.

166 p.,  13.11.1850 в Едінбурґу, Шкоція, родив ся Роберт  Луіс Стівенсон (Robert Louis Stevenson, †1894),  шкотськый писатель (Остров Сокровищ, 1883);  по­гре­бе­ный на вершинї 400-метровой горы на Самоа, ид котруй треба ити круз джунґ­лу.

161 p.,  19.11.1855 у Пешту умер Мігай Верешмарті (*1800),  вызначный ма­дяр­сь­кый поет, писатель, автор  патріотичного стиха "Мадяре! Непоколибимо  ут­цюз­нинї все вірный будь!".

158 p.,  20.11.1858 у Марбаццї, Вермланд, родила ся  вызначна шведська пи­са­те­лька Зелма Лаґерлеф (Selma  Ottiliana Lovisa Lagerloef, †1940), Нобелова  лав­ре­атка (1909).

157 p.,  18.11.1859 родив ся Константин Левицькый (†1941),  вызначный по­лі­тик Галичины свого часу, адвокат и  публиціста, автор нїмецько-украинського прав­ничого  словника, почестный член Шевченкового Научного  Товаришства, де­пу­тат австрійського парламента.

154 p.,  15.11.1862 в Щавнику-Здрою, Шлезія, родив ся Ґергарт Гауптманн (†1946), нїмецькый прозаик,  поет, драматик (Перед всходом сонця), лавреат  Нобела (1912).

150 p.,  20.11.1866 у Выраві, Земплин, родив ся Михайло  (Андріюв) Врабель (глав­ный псевдоним Иван Ґазда;  †1923), русинськый фолклоріста, народо­пис­ник,  новинарь, педаґоґ; в роках 1888–1898 учителює в  Бачцї, в роках 1898–1918 редактор русинськой  новинкы Недїля (Будапешт) и календарюв Приятель  Селян; зобрав и выдав зборникы співанок Русскій  Соловей (Ужгород, марець 1890) и Угро-русски  Народны Спїванки (Будапешт, 1900).

145 p.,  18.11.1871 в Городку, Галичина, родив ся Дмитрій  Николаёвич Вергун (†1951), славіста, публиціста,  літературознатель карпаторусинськой літера­ту­ры,  руськоязычный поет.

141 p.,  19.11.1875 у Винниках (нынї часть Львова) родила  ся Катря Василёвна Гри­невичова (р. Банах; †1947),  украинська писателька, яка писала історичні  по­вістї.

138 p.,  11.11.1878 у Відню умер Степан Митров Любиша  (*1824), сербськый чор­ногорськый новеліста и  політик.

127 p.,  12.11.1889 на маюрни при селї Грунь, Сумщина,  родив ся Остап Вишня (правд. Павел Михайлович  Губенко, †1956), украинськый писатель  гумо­ріс­тич­ных повідань, фельєтонув; при Совєтах 10  рокув (1933–1943) пробыв в Ґу­ла­ґу.

127 p.,  16.11.1889 в Піттсбурґу родив ся Джордж Сімон  Кауфман (*1889), аме­ри­цькый драматик, гуморіста,  сценаріста и режисер.

124 p.,  12.11.1892 в Новум Садї родив ся Мілош Колесар  (†1983), словацькый но­­винарь, редактор, писатель  (псевдо: Погронскі, Горегронскі, Подунайскі),  ав­тор романа Злата фантазія (1933).

122 p.,  11.11.1894 (29.09. Юл.кал) в Можайську Московськой  ґубернії родив ся Борис Андреєвич Пильняк (правд.  Воґау; †1938), руськый прозаик, до 1937 ро­ка  много раз крітикованый, але и найбулше выдаваный,  створившый цїлу шко­лу в совєтськуй літературї.

122 p.,  16.11.1894 у Сумах Харьковськой ґуб. родив ся  Євґеній Недзельскый (†1961 у Празї),  пудкарпатськый фолклоріста, новинарь, поет, товмач  и літе­ра­ту­рознатель русофілськой оріентації,  автор студій Очерк Карпаторусской Ли­те­ратуры  (1932), Угрорусский Театр (1941), Сучасні Руські  Художники (1943), зборника русинськых пословиць и  приказок З Уст Народу (1955).

116 p.,  19.11.1900 у Майнцу родила ся Анна Зеґерс  (Seghers, правд. Нетті Рей­лінґ-Радванї, †1983),  нїмецька писателька.

109 p.,  14.11.1907 в Віммербю, Швеція, родила ся Астрід Ліндґрен (†2002), швед­ська дїточа писателька  (Пепі, довга штрімфля).

109 p.,  18.11.1907 в Ліптовськуй Селници Жілінського края  родив ся Андрей Плавка (†1982), познатый  словацькый поет и прозаик, чиї творы переложены як  на языкы сосїдув, так и на світовы.

108 p.,  17.11.1908 (4.11 Юл.кал.) у Беоґраду умер Мілан  Мілічевич (*1831), серб­ськый историк, писатель,  педаґоґ и товмач.

106 p.,  16.11.1910 в Изах пиля Хуста родив ся Дмитер  Рущак, православный свя­щеник, автор повідань из  русинського живота (Домашны Люде, 1937).

106 p.,  20.11.1910 на стації Астапово (нынї Лев Толстой  Липецькой обл.) умер Лев Николаёвич Толстой  (*1828), вызначный руськый писатель.

104 p.,  14.11.1912 (02.11 Юл.кал.) в Обухову родив ся  Андрій Малышко (†1970), украинськый поет, якый  выдав майже 40 поетичных книг; публи­ціс­тич­ні и  крітичні творы, товмаченя; два раз достав  Сталинську премію и двараз ор­ден Ленина.

104 p.,  15.11.1912 (02.11 Юл.кал.) у Санкт-Петербурґу у  віку 60 рокув умер Дми­трій Наркісович  Мамин-Сібіряк (*1852), руськый прозаик и драматик,  пи­са­тель живота Урала и Сібірії в добі  розвиваючого ся капіталізма.

102 p.,  11.11.1914 у Ню-Йорку у фамілії потомка еміґранта  з Украины родив ся Го­вард Мелвин Фаст (Howard  Melvin Fast; †2003), америцькый писатель, у  мо­ло­дости походив ушитку Америку, а од року 1937  жив вылучно из пи­са­тель­ст­ва; первоє повіданя  написав року 1932, первый роман року 1933; од року  1944 член комуністичной партії, быв и кандідатом  до Конґресу од комуністичной партії; по впадї  войськ Варшавського договора и притолоченю  мадярського вос­станя охабив комуністичну партію,  зашто став ся писателём нон ґрата у Со­вєт­ськум  Союзї; на зачатку 1950-х рокув написаный роман  Путь Слободы быв про­паґованый в Совєтськум Союзї,  а в ЗША быв гоненый за «комуністичну про­паґанду»,  три місяцї одбыв у арештї, а книгы му конфісковали  з полиць и за­казали.

101 p.,   13.11.1915 у варошику Ягодина, Централна Сербія,  умер Йозеф Под­град­ськый (*1823), ученик и  наступник Яна Коллара на посту фараря єван­ге­лич­ной  церкви у Будапештї, вызначный словацькый поет,  драматик и пу­б­ли­ці­ста ХІХ. ст. у Войводинї, автор  книгы Таинствена історія панславізму вообще и  словацького на Уграх зокрема и первого  православного катехізма про Чехы и Словакы (оба  творы:1868, Новый Сад); року 1863 прияв  православіє у Фруш­когорськум монастырю, од року  1863 професор православной ґімазії в Но­вум Садї,  выдаватель часописув Зорничка и Славик, од року  1879 жив яко пен­зіста в Зомборї.

100 p.,   15.11.1916 у Веве, Швайц, умер Генрик Сенкевич  (*1846), полськый пи­са­тель, Нобелув лавреат  (1905).

98 p.,   15.11.1918 у Кієві умер Иван Семенович  Нечуй-Левицькый (*1838), ву­знач­ный украинськый  писатель, публиціста, етноґраф, фолклоріста,  педаґоґ.

94 p.,   11.11.1922 в Індіанаполісу, ЗША, родив ся Курт  Воннеґут (†2007), аме­риць­кый писатель, славный  сатіричныма романами (Фрыштик Шампіонув, Мач­чина  колыска).

94 p.,   18.11.1922 у Паріжу умер Марсел Пруст ( Proust,  *1871), французськый пи­сатель (Глядаючи страченый  час, 1913–1927); творитель нового стрему у  лі­те­ратурї.

92 p.,   19.11.1924 родив ся Ласлов Далош (†2011), писатель  публіціста, товмач, ав­тор співанковых текстув;  потовмачив булше томув К. Паустовського, свого  лю­беного писателя, ради того научивши ся руськый  язык.

91 p.,   20.11.1925 у віку 61 рокув умер Стефан Жеромскі  (*1864), польскый пи­са­тель, драматик, публиціста.

86 p.,   18.11.1930 родив ся Михайло Канюх, просвітный  роботник, артіста, тов­мач, автор словника.

85 p.,   11.11.1931 в Ясёнцї, Лемковина, родив ся Теодор  Докля (†1982), но­ви­нарь, поет, русинськый  актівіста, з року 1961 дїятель діаспоры в ЗША.

80 p.,   11.11.1936 у Руськум Керестуру родив ся Дюра  Папгаргаї (†2008), вы­знач­ный русинськый прозаик,  поет и драматик.

80 p.,   12.11.1936 в Шатрищу, Житомирщина, родив ся Микола  Сингаївськый (†2013), поет, автор текстув булше  ги 500 співанок (Чорнобрывцї).

80 p.,   13.11.1936 в Руськум Керестурї умер містный парох  Михайло Мудрый (*1874); од року 1919, од заложеня  Руського Народного Просвітного Дру­же­ст­ва и до  смерти – ёго предсїдник; на спомаганя акцій  дружества хосновав гроші из церковной касы и свої  властні; выступав и яко публиціста и пропаґатор  на­род­ного языка.

75 p.,   12.11.1941 умер Константин Левицькый (*1859),  вызначный політик Га­ли­чины свого часу, адвокат и  публиціста, автор нїмецько-украинського прав­ни­чого  словника, почестный член Шевченкового Научного  Товаришства, де­пу­тат австрійського парламента.

70 p.,   12.11.1946 родила ся Ирина Папуґа, професорка  педаґоґії, културна ак­ти­вістка, редакторка  русинськых публикацій, предсїдничка Общества  ру­син­сь­ко­го языка, літературы и културы.

64 p.,   14.11.1952 в Рімавськой Соботї умер Самуел  Чинчурак (*1883), сло­ва­ць­кый набоженсько  оріентованый писатель дїтськой літературы.

62 p.,   20.11.1954 у Львові умер Михайло Степанович Возняк  (*1881), ук­ра­ин­сь­кый літературознатель, член АН  УССР (1929).

44 p.,   11.11.1972 в Москві у віку 82 рокув умерла Вера  Інбер (в дїв. Шпенцер; *1890), руська писателька и  товмачка.

39 p.,   13.11.1977 у Будапешту курто по еміґрації умерат  преслїдованый у Пуд­кар­патю правозащитник, писатель  и товмач Вілмош Ковач (*1927), член Союза  пи­сателюв СССР.

31 p.,   20.11.1985 у Братіславі умер Ян Боденек (*1911),  словацькый писатель, автор книг про дїти и молодеж.

24 p.,   17.11.1992 у Мукачові у віку 92 рокув умер Михаил  Парлаґ (*1899), учи­тель, орґанізатор културного  живота и соціалной помочи на Верховинї, ет­но­ґраф,  писатель.

23 p.,   12.11.1993 в Днїпропетровську умер Василь Ващенко  (*1905), укра­ин­сь­кый языкознатель, професор, автор  учебникув модерного украинського языка про  середну и высшу школу.

15 p.,   20.11.2001 в Ужгородї у віку 82 рокув умер Василь  (Иванув) Орос (*1919), языкознатель, фолклоріста,  автор многых робот о русинськых діа­лек­тах, о языку русинськых писателюв (Духнович, Павлович, Сілвай,  Фенцик)

9 p.,    17.11.2007 у Пряшові умерла Олена Рудловчак (рож.  Микита, *1919), краё­зна­телька, ушорителька  майповнїйшого выданя А. Духновича.