11–20. май в истории

12.05.2014 23:13

969 p.,  18.05.1048 родив ся Омар Хаям (†1131), таджицькый  філозоф и поет, фізик, математик , звіздарь.

313 p.,  16.05.1703 у віку 75 рокув умер Шарл Перро  (Perrot; *1628), француз­ськый казкарь; од року  1671 член Французськой Академії.

297 p.,  11.05.1720 родив ся Карл Фрідріх Гіеронімус фон  Мюнхгаузен (†1797), циже барон Мюнхгаузен,  нїмецькый землепан, офіцер, участник турецькой  войны; по войнї жив на своюм маєтку и забавляв  приятелюв повіданём фантастичных пригод; первый  раз то выдали року 1785 по анґлійськы, пак сам  землепан доповнив тото и выдав року 1788 по  нїмецькы.

284 p.,  13.05.1733 у Тордашу, жупа Феєр, родив ся Янош  Шойнович (†1785), єзуіт, котрый первый на основі  мелодикы языка стямив и дав знати научному  світови, же мадярськый язык родинськый из  фінськым; року 1769 быву Лапландії и року 1770 у  Копенгазї по латинськы выдав книгу на сю тему  (Demonstratio idioma Ungarorum et Lapponum idem  esse), котру потовмачили по данськы, фінськы и  нїмецькы, но по мадярськы была выдана лем року  1994, бо Шойнович не быв професіоналный філолоґ.

218 p.,  18.05.1799 умер Пєр Авґустин Карон де Бомарше  (Beaumarchais, *1732), французськый драматик (на  ёго творы Севільскый борбіль и Свальба Фі­ґаро  написали оперы Россіні и Моцарт); мав пуддержку  короля Луд­вика XV.

218 p.,  20.05.1799 у Тур, Франція, родив ся Оноре де  Балзак (†1850), фран­цуз­ськый романіста, єден из  вызначнїйшых писателюв світа.

181 p.,  17.05.1836 (05.05 Юл.кал.) родив ся Сидір  Воробкевич (†1903), украин­ськый писатель, поет,  композітор, православный сященик, педаґоґ,  редактор ча­со­писув, малярь, публичный актівіста;  року 1877 выдав первый буковин­ськый алманах Руська  Хата; автор пісника про зачаточні школы, помочных  книг из теорії музикы и співу, дїточых співанок.

168 p.,  13.05.1849 у Миргороду Полтавськой ґуб. родив ся  Панас Мирный (Рудченко Панас Якович, †1920),  украинськый писатель и публичный дїятель; майстер  псіхолоґічной прозы (Чейже ревут волы, кедь яслї  повні?; Блудёшка).

157 p.,  17.05.1860 в Ясеновуй, Словакія, у селянськуй  родинї родив ся Мартин Кукучин (правд. Др. Матїй  Бенцур: †1928), словацькый прозаик, драматик и  публиціста, закладатель модерной словацькой прозы; уд року 1893 дохторує у селї  Селца на острові Брач, Горватія, живот котрого  описав у роману Дом на обочи (1911–1912); быв  предсїдником містного горватського културного  сполку, року 1904 уженив ся Горватцї (Периця  Дїдолич), з котров одыйшли до Чіле (1908–1922),  року 1922 вертают ся до Европы; похороненый в  Загребі, а 29.10.1928 перепохороненый у Мартинї на  Народнум Цинтерю.

146 p.,  14.05.1871 в Русові при Станіславі родив ся Василь  Стефаник (†1936), украинськый писатель, майстер  псіхолоґічной новелы; у зборниках повідань Синя  книжочка, Камняный крест, Моє слово зобразив живот  украинськых се­лян в Австрії.

145 p.,  18.05.1872 родив ся Лорд Бертран Расел (Bertrand  Arthur William Russell, †1970), брітанськый  філозоф, математик, паціфіста, лавреат Нобеловой  Награды за літературу (1950).

144 p.,  17.05.1873 в Аньєр-сюр-Сен родов ся Анрі Барбюс  (Henri Barbusse, †1935), французськый писатель,  новинарь и общественый активіста.

134 p.,  19.05.1883 в Горнуй Леготї умер Само Халупка  (*1812), вызначный словацькый поет добы  романтізма, євангеличный сященик; быв пуд вплывом  Яна Коллара.

131 p.,  15.05.1886 в Амгерсту, Массачузетс, умерла Емілі  Дікінсон (*1830), америцька поетка, днесь цїнена  межи найважнїйшыма поставами америцькой поезії.  котра за живота опубликовала лем даколько вершув,  а повное зобраня коло 1800 вершув было юй  опубликовано онь року 1955.

130 p.,  16.05.1887 родив ся Іґорь Сїверянин (правд.  Лотарєв, †1941), руськый поет.

129 p.,  13.05.1888 у Вільнї умер Яков Федорович  Головацькый (псевд. Гаврило Русин; *1814),  украинськый поет, писатель, фолклоріста; соавтор  Русалкы Днїстровой.

128 p.,  19.05.1889 родив ся Микола Євшан (Федюшка; †1919),  украинськый културник, літературный крітик и  публичный активіста; печатав публицістику в  часописах Украинська хата, Літературно-научный  вістник, Будучность.

126 p.,  15.05.1891 родив ся Михаил Афанасьєвич Булґаков  (†1940), руськый писатель и драматик (Майстер и  Марґаріта, Біла Ґарда); дїточі рокы писателя  минули у Кієві, туй и учив ся, и достав фах  дохтора.

119 p.,  16.05.1898 в Рабровици коло Валєва родила ся  Десанка Максимович (†1993), вызначна сербська  поетка.

114 p.,  20.05.1903 умер Константин Михайлович Станюкович  (*1843), руськый писатель.

109 p.,  17.05.1908 у Константиноградї Харьков. ґубернії  (нынї Красноград) родив ся Леонід Соломонович  Первомайськый (правд. Илій Шлёмович Гуревич,  †1973), украинськый прозаик, товмач и поет.

105 p.,  14.05.1912 умер Авґуст Стріндберґ (*1849),  вызначный шведськый драматик, што силно овплывнив  европейську и америцьку літературу.

105 p.,  19.05.1912 у Варшаві умер Болеслав Прус (правд.  Александер Ґловацкі, *1847), польскый писатель  (Форпост, Кукла, Фараон).

101 p.,   13.05.1916 у Ню-Йорку умер Шолом-Алейхем (Соломон  Рабинович; *1859), жидувськый писатель Украины,  якый вывандровав року 1905.

100 p.,   16.05.1917 в Йонськум морю на воєнськуй шіфі,  затопенуй торпедов нїмецькой субмарины, загынув  Владислав Петкович Дис (*1880), сербськый поет,  автор двох зберёк поезії (1911, 1913), лишившых  слїд в сербськуй літера­ту­рї.

91 p.,   16.05.1926 в Ужгородї отворили помяник (бюст)  Євґенію Фенцику ро­боты Олены Мандич в присутстві  ґубернатора Антонія Бескіда, віце­ґубер­на­тора  Антонія Розсыпала, єпископа Петра Ґебея и др.  промінентув.

84 p.,   12.05.1933 на россвітку у Будапешту у віку 54  рокув умер у великум худобстві и хворый Дюла Круді  (*1878), автор книгы о Русинах и молодежных  повідань о Пудкарпатю; по русинськы выданый в  Ужгородї року 2002; од року 1918 жив на Морґітинуй  сиготи; по паду Републикы Рад быв гоненый и  непечатаный, од року 1927 чажко хворів, схудобнїв,  задовжив ся и мусїв перенести ся из фаміліов до  туншого квартелю у Стару Буду; у часї ёго смерти  мали одкапчану електрику и выданый росказ на  выселеня.

84 p.,   13.05.1933 у віку 40 рокув комуністичный  писатель-новатор Микола Хвилёвый (Фітілёв; *1893)  вчинив самогубство; якісь дны перед тым побыв на  роднуй Сумщинї, де видїв, як у сілажных ямах  хоронят жертвы голодомора.

83 p.,   13.05.1934 на первум засїданю комісії из приятя до  Сполку совєтськых писателюв членськый білет № 1  достав А. М. Горькый; прията перва ґрупа  пи­са­телюв, у котруй были Бейла Іллейш (будучый  автор Карпатськой рапсодії), Илій Ілф и Євґен  Петров (12 стулцюв, Золотоє теля); у сесь день  арештованый Осип Манделштам.

78 p.,   15.05.1939 у своюй лїтновцї у Переделкино зостав  арештованый Ісаак Бабел, руськый писатель.

77 p.,   20.05.1940 у Братіславі умер Йозеф  Ґреґор-Таёвськый (*1874), словацькый  писатель-реаліста, драматик, редактор.

75 p.,   20.05.1942 у Воловум родив ся Петро (Миколаюв)  Скунць (†2003), майбулшый украинськый поет  Пудкарпатя, Шевченкув лавреат (1997).

74 p.,   20.05.1943 на общому засїданю ПОН предсїдник  Александер Ілницькый повів, же языковый вопрос быв  "лиш масков ...політичного житя, ...старав ся  роздїлити наш народ; ...ПОН прийме каждого, ...хто  хоче робити на выбудованя консолідації на  Пудкарпатю".

73 p.,   12.05.1944 у Сокырници родив ся Иван (Василюв)  Сабадош, діалектолоґ, лексикоґраф русинського  языка.

68 p.,   19.05.1949 в Москві умер Петер Їлемницькый  (*1901), културный атташе Чехословакії, словацькый  писатель и новинарь, соціалістичный реаліста.

62 p.,   15.05.1955 в Костомлотах, Польща, родив ся  Владислав Грабан, поет, новинарь и културный  активіста Лемковины.

61 p.,   13.05.1956 вчинив самогубство Александр Фадеєв  (Булыґа; *1901), руськый совєтськый писатель  (Розгром, Молода ґарда), многорочный шеф Сполку  Писателюв; лишив письмо ЦК комуністичной партії в  котрум писав: «не годен єм дале жити, бо  умілство, котрому віновав єм свуй живот,  запропащено неукым шефством партії»; письмо  появено лем року 1990.

61 p.,   18.05.1956 у віку 48 рокув в Ужгородї умер Михаил  (Дмитрув) Попович (*1908), русинськый поет  проруського стрему, котрый и по войнї писав по  руськы; една из причин скорой смерти было выказаня  з партії (1949) за то, же «приписав собі участку»  в партізанськуй ґрупі, котроє пак ануловали  (1954).

60 p.,   19.05.1957 в Ужгородї умер Іреней Контратович  (*1881), священик, ру­син­ськый історик и  публиціста.

59 p.,   19.05.1958 у Празї умерла Марія Пуйманова (†1893),  чешська писа­тель­ка и поетка, яка в романї Люде на  роспутю (1937) описує період, коли Пуд­карпатя  было в Чехословакії.

58 p.,   14.05.1959 у Широкум Лугу родив ся Петро  (Миколаюв) Мідянка, пудкарпатськый украинськый  поет, што широко хоснує русинські слова и темы;  Шевченковськый лавреат (2012).

49 p.,   16.05.1968 у Мукачові умер Лука (Василюв) Демян  (*1894), русинськый писатель и фолклоріста.

46 p.,   19.05.1971 умер Оґден Нэш (Frederic Ogden Nash,  *1902), америцькый поет.

33 p.,   16.05.1984 у Давос-Плац, Швайц, умер Ірвин Шоу  (*1913), америцькый писатель русько-жидувського  поводу, романіста и драматик; успішно дебютовав  року 1935 антівоєннов игров Погребіт мертвых;  велику славу добыв романом Левлята.

13 p.,   12.05.2004 в Ліптовськум Микулашу умер Иван Лавчик  (*1944), словацькый поет и есеіста.

8 p.,    19.05.2009 у Новум Садї умер Мирон Колошняї  (*1930), русинськый поет.