11–20. апрѣль в истории

09.04.2014 17:13

322 p.,  13.04.1695 у Паріжу умер Жан де Ла Фонтен (Jean de  La Fontaine, *1621), французськый байкарь,  академик.

273 p.,  11.04.1744 (31.03 Юл.кал.) в Паріжу умер Антіох  Кантемир (*1708), ді­пло­мат и руськый поет, што  писав силабичні стихы и додав в руськый язык мно­го  новых слов.

272 p.,  14.04.1745 (03.04 Юл.кал.) у Москві родив ся Денис  Иванович фон Ві­зен (von Wiesen; †1792), отець  руськой бытовой комедії.

262 p.,  15.04.1755 появив ся первый анґлійськый словник,  автором котрого быв літературній крітик, поет,  лексикоґраф Самуел Джонсон.

252 p.,  15.04.1765 (04.04 Юл.кал.) у Санкт-Петербурґу умер  Михаил Ва­си­ль­є­вич Ломоносов (*1711), руськый поет  и научник, отець літературного руського язы­ка,  зачинатель студій основ фізикы, математикы, хемії  в Росії; занимав ся и ґео­ґра­фіёв, ґеолоґіёв и  астрономіёв.

245 p.,  11.04.1772 у Мадріду родив ся Мануел Хосе  Кинтана-и-Лоренцо (Ma­nu­el Josе Quintanа у Lorenzo;  †1857), цівілный активіста, еспанськый поет,  дра­ма­тик, автор животописув вызначных еспанськых  дїятелюв свого часу.

227 p.,  17.04.1790 умер Бенджамин Франклин (*1706),  америцькый штатник, пи­сатель, ученый, вынаходник  громозвода (1752) и біфокалной сочкы (1760),  участ­ник америцькой войны за независимость,  соавтор Декларації Неза­ви­си­мо­сти (1776); ёго  портрет украшає стодоларову банкову.

217 p.,  12.04.1800 в Мукачові умер Арсеній Коцак (*1737),  василіанськый мо­нах, автор пятёх «русинськых»  ґраматик, базованых на ґраматицї Смот­ри­ць­ко­го, якы  зостали в рукописах, а дві з них появили року  1900 З. Ганудель и Й. Дзендзелівськый.

214 p.,  11.04.1803 родив ся Козьма Петрович Прутков,  повный штатный рад­ник, носитель ордена  с. Станислава первого ступеня, автор вершув, баёк,  афо­різ­мув, сценок; царського чиновника Пруткова  вєдно з ёго животописом и тво­ра­ми придумав поет  Алексей Толстой и ёго кузены Алексей и Владимир  Жем­чуж­никовы у 1850-х роках.

194 p.,  12.04.1823 (31.03 Юл.кал.) у Москві родив ся  Александр Николаевич Ост­ровськый (†1886), руськый  драматик.

194 p.,  19.04.1823 в Скалици Тернавського края родив ся  Йозеф Подградськый (†1915), ученик и наступник Яна  Коллара на посту фараря євангеличной церк­ви у  Будапештї, вызначный словацькый поет, драматик и  публиціста ХІХ. ст. у Вой­водинї, автор книгы  Таинствена історія панславізму вообще и  словацького на Уграх зокрема и первого  православного катехізма про Чехы и Словакы (оба  тво­ры:1868, Новый Сад); року 1863 прияв  православіє у Фрушкогорськум монастырю.

193 p.,  19.04.1824 у Місолунґі, Ґреція, умер барон Джордж  Ґордон Ноел Бай­рон (Byron, George Gordon Noel,  *1788), анґлійськый романтичный поет; через своє  скандалноє сексуалноє житя мусїв лишити Лондон и  жив у Таліанщинї; умер як боёвник за слободу  Ґреції од турецького панованя.

187 p.,  16.04.1830 умер Йожеф Катона, вістный мадярськый  драматик (*1791), чия славну драма Бан Банк не  была оцїнена за ёго живота, онь по смерти.

186 p.,  16.04.1831 у Харькові умер Євґраф Філомафітськый  (*1790), ученый, пи­сатель, єден из зачинателюв  украинського новинарства; професор історії,  зем­лепису, статістикы; быв єден из редакторув  первого на Украинї журнала Ук­ра­инский Вестник.

175 p.,  11.04.1842 у Дарджілінґу умер Чома Шандор Кереші  (*1784), ма­дяр­сь­кый оріенталіста и світоходник;  якый ишов глядати коріня Мадярув межи Уй­ґу­рами; у  пути на десять рокув став у Калкутї, де у  тібетськум монастырю на­у­чив ся тібетськый язык,  исклав ґраматику и словник; коли року 1842 рушив  ся да­ле за цїлём, у Дарджілінґу похворів ся на  маларію и умер.

174 p.,  15.04.1843 в Ню-Йорку родив ся Генрі Джеймс  (†1916), америцькый про­заик и драматик, главнов  темов котрого была простодушность и наивность  Аме­ричанув, котрі конфронтуют інтелектуалности и  лукавству Старого Світа.

173 p.,  16.04.1844 у Паріжу родив ся Анатол Франс  (правдиво Jacques Anatole Fran­сois Thibault;  †1924), французськый романіста, драматик, поет,  крітик и есе­і­ста, Нобелув лавреат (1921).

168 p.,  14.04.1849 умер Ян Голлі (*1785), католицькый  фарарь, словацькый кла­сичный поет и товмач, што  писав в первуй словацькуй кодіфікації Бер­но­лака.

162 p.,  20.04.1855 в Кулпинї, община Бачськый Петровець,  родив ся Алберт Мар­тіш (†1918), дольноземськый  словацькый новеліста.

160 p.,  18.04.1857 во Зволенской Слатинї ся родила Тереза  Вансова (†1942), сло­вацька прозаичка, товмачка,  етноґрафка; основала женськый часопис; на­пи­са­ла и  кухарську книгу, котра є теперь найпопуларнїйша з  єй творбы на сайту Зла­тый фонд СМЕ; в єй память  держат каждорочный конкурс рецитаторок «Ван­совей  Ломнічка».

145 p.,  20.04.1872 у Заґребу, Горватія, умер Людевіт Ґай  (*1809), горватськый на­ро­довець, лінґвіста,  писатель и новинарь, автор Краткой Основы  Гор­ват­сь­ко-Славенського Правописаня (Будин, 1830).

145 p.,  20.04.1872 в Радвани над Гроном (днесь часть  Банськой Быстрицї) у ві­ку 52 рокув умер Андрей  Сладкович (правд. Браксаторіс; *1820), словацькый  по­ет, публиціста, товмач и літературный крітик.

137 p.,  13.04.1880 в приселку Грахов (село Хыжкы)  Югочешського края родив ся Франтїшек Вотруба  (†1953), словацькый новинарь, поет и літературный  крі­тик.

136 p.,  19.04.1881 у Лондону у віку 76 року умер Бенджамин  Дізраелі (*1804), брітанськый писатель и штатник,  автор соціално-політичных романув, отець політикы  «прекрасной ізолації» .

134 p.,  14.04.1883 в Беоґраду родив ся Сима Пандурович  (†1960), сербськый поет, есеіста, крітик, драматик  и товмач.

132 p.,  17.04.1885 в Адамовськых Кохановцях Тренчинського  края родив ся Вла­димир Рой (†1936), словацькый  поет и товмач; в рукописах зостали и ёго про­зовы  творы.

129 p.,  13.04.1888 в Очовуй Бансько-Быстрицького края  родив ся Людовіт Шен­шель (†1956), священик,  словацькый языкознатель, публиціста, автор  чи­та­нок, антіфашістичный боевник.

126 p.,  11.04.1891 в Тисовцю Бансько-БІстрицького умер  Штефан Марко Дакс­нер (*1822), словацькый немеш,  політик, правник, народный будитель, пуб­ли­ці­ста,  поет и автор малых проз на темы людовых леґенд.

125 p.,  15.04.1892 у Ґрацу умер Бідерманн Герман Іґнац  (*1831), історик, ет­но­ґраф, економіста и правник;  автор важных етноґрафичных и історичных робот о  Русинах.

117 p.,  11.04.1900 родив ся Шандор Мароі (†1989),  новодобый вызначный ма­дяр­ськый писатель, што  заслужив всесполной знатости своима Выказанями  єд­ного повґаря; од року 1948 жив на еміґрації.

117 p.,  13.04.1900 у Мияві Тренчинського края родила ся  Зузка Зґурішка (правд. Дворжакова Людмила  Шимонович; †1984), словацька прозаичка, дра­ма­тичка  и товмачка.

116 p.,  18.04.1901 у Великуй Бани родив ся Ласлов Неймет  (†1975), спо­знач­ный представитель мадярськой прозы  ХХ. ст.

112 p.,  11.04.1905 у Будапешту родив ся Атіла Йожеф  (†1937), мадярськый по­ет; од року 1964 у сесь день  у Мадярщинї одправляют День поезії.

111 p.,  13.04.1906 родив ся Самуел Бекетт (Beckett;  †1989), ірського роду пи­са­тель и драматик, пишучый  по анґлійськы и французськы (Чекаючи на Ґодо),  Но­белув лавреат (1969).

105 p.,  20.04.1912 умер ірськый писатель и новинарь Брем  Стокер (*1847), якый добыв собі славу романом  Дракула (1897), другов по Біблії майчитанов  кни­гов.

104 p.,  17.04.1913 у Старум Вербасу родив ся Гавриїл  Г. Надь (†1983), педаґоґ, вы­значный лінґвіста в  сферї русинського языка, поет.

100 p.,   14.04.1917 у Варшаві, Кралёвство Польское, умер  57-рочный Лазарь Мар­кович Заменгоф (Лейзер Леві  Заменгоф, Ludwik Lejzer Zamenhof, Ludoviko La­zaro  Zamenhof; *1859), дохтор-очарь, лінґвіста, котрый  створив межи­на­род­ный майстровый язык есперанто и  опубликовал свою роботу 1887 року.

95 p.,   12.04.1922 в Изах коло Хуста родив ся Михаил  Кеминь, педаґоґ, ак­ти­ві­ста русинського двиганя,  поет.

88 p.,   11.04.1929 в Межилаборцях родила ся Анна Густякова  (в одданю Гал­ча­ко­­ва; †2006), самородна русинська  писателька.

87 p.,   14.04.1930 у Москві вчинив самогубство Владимир  Маяковськый (*1893), вызначный руськый поет и  драматик.

82 p.,   14.04.1935 родив ся Ерих фон Деникен, швайцарськый  писатель, автор книг о слїдах мимоземных вплывув  на людську културу.

80 p.,   13.04.1937 у Москві у віку 39 рокув умер на  гертику Илій Илф (Иехил-Лейб Файнзілберґ; *1897),  совєтскый новинарь и писатель-сатірик.

79 p.,   16.04.1938 в Дєвинськой Новой Веси родив ся Рудолф  Слобода (†1995), сло­вацькый прозаик, поет и  драматик.

69 p.,   11.04.1948 в Пархові, Лемковина, родив ся Ярослав  Горощак, кул­тур­ный активіста Лемковины, автор  лемковсько-полського и полсько-лем­ков­сь­ко­го  словника.

68 p.,   12.04.1949 у Руськум Керестурї родив ся Любомир  Медєші, етнолоґ, пуб­лич­ный актівіста, редактор,  поет и товмач.

68 p.,   15.04.1949 в Пряшові умер Діонизій Зубрицькый  (*1895), педаґоґ, поет и лі­те­ра­турознатель,  публичный активіста.

66 p.,   18.04.1951 родила ся Амалія Хроміш (†2007),  русинська новинарька и по­ет­ка.

63 p.,   12.04.1954 у Лубнах Полт. обл. умер Олесь Донченко  (Александр Ва­си­лё­вич Донченко, *1902),  украинськый писатель, автор романув о роботниках и  дї­то­чой літературы.

44 p.,   16.04.1973 у Новум Саду умер Микола М.Кочіш  (*1928), вызначный русин­ськый лінґвіста, педаґоґ,  прозаик.

40 p.,   11.04.1977 умер Жак Превер (Jacques Prevert;  *1900), французськый по­ет и сценаріста.

37 p.,   15.04.1980 у Паріжу на 75 року живота умер Жан Пол  Сартр (*1905), фран­цузськый писатель, драматик,  філозоф, што пробовав зъєдинити еґзі­стен­ці­алізм из  марксізмом и псіхоаналізом Фройда; року 1964  достав Нобелову на­гра­ду за літературу, од котрой  одказав ся.

37 p.,   15.04.1980 умер світозвістный таліанськый дїточый  писатель Джані Ро­да­рі (*1920).

37 p.,   19.04.1980 у Кієві умер Андрій Патрус-Карпатськый  (*1917), лївицёвый пи­сатель, новинарь, товмач.

34 p.,   15.04.1983 у Будапешту у віку 80 рокув умер Дюла  Ієш (*1902), ма­дяр­сь­кый писатель, поет и драматик.

31 p.,   12.04.1986 у Москві умер Валентин Петрович Катаєв  (*1897), руськый пи­сатель, Герой Соц. Труда  (1974): (Самотно ся білїє парус).

31 p.,   14.04.1986 умерла Сімона де Бовуар (Beauvoir,  Simone de; *1908), фран­цу­з­ська писателька,  феміністка, Жан Пол Сартрова приятелька живота.

30 p.,   11.04.1987 у віку 83 рокув умер Ерскин Колдвелл  (Erskine Caldwell; *1903), америцькый писатель,  што писав о худобстві, расізму и соціалных  про­бле­мах южных штатув; в часї войны быв  кореспондентом в СССР и написав се­рію книг о туй  войнї.

24 p.,   15.04.1993 у Руськум Керестурї умер Звонимир  Няраді (*1966), ру­син­сь­кый поет и літературный  крітик Войводины.

24 p.,   18.04.1993 в Братиславі умер Ян Владимир Орміс  (*1903), словацькый лі­те­ратурознатель и  бібліоґраф.

23 p.,   13.04.1994 в Ґорондї под Мукачовом умер Юрій  (Иванув) Станинець (псевд. Ю. Станчук, Юрій Лунай;  *1906), русинськый писатель.

15 p.,   12.04.2002 у Ню-Йорку умер Юрій Владимирович  Шевелёв (псевдо: Юрій Шерех; *1908), славіста,  языкознатель, історик украинськой літературы,  лі­те­ратурный и театралный крітик; професор  украинського и руського языкув на всеучилищах у  Лунду, Швеція, и Гарвардськум, ЗША, професор слав.  фі­ло­ло­ґії Колумбійського всеучилища, ЗША,  презідент Украинськой Слободной Ака­демії Наук у  ЗША, лавреат Державной Шевченковой Премії за  студії з укр. язы­ка; Шевелёв казав, же называти  язык бачванськых Русинув украинськым то­то  шаленство.

10 p.,    11.04.2007 в Ню-Йорку, ЗША, умер Курт Воннеґут  (*1922), америцькый пи­сатель, славный сатіричныма  романами (Фрыштик Шампіонув, Маччина ко­лыс­ка).

3 p.,    15.04.2014 в Братіславі у віку 73 рокув умер  Ладислав Баллек (*1941), ді­пло­мат, словацькый  прозаик и есеіста .

3 p.,    17.04.2014 у Мексіку у віку 87 рокув умер Ґабріел  Ґарсія Маркез (Garcia Mar­quez, Gabriel; *1927),  колумбійськый писатель и новинарь, приятель Фідела  Ка­с­т­ра, Нобелув лавреат (1982) за творы, де  переплетена фантастика и ре­ал­ность; роман Сто  рокув самотности выданый многоміліонныма накладами  на 30 языках.