1–10. новембер в истории

02.11.2014 11:50

343 p.,  08.11.1674 у віку 65 рокув, слїпый и самотный умер  Джон Мілтон (*1608), другый по Шекспірови  майбулшый поет Анґлії (Утраченый Рай, 1667),  боёвник за реліґійні и цівілні слободы.

258 p.,  10.11.1759 у Марбаху (Marbach am Neckar) родив ся  Фрідріх Шіллер (†1805), нїмецькый класичный поет и  драматик (Дон Карлос, Вілгелм Телл, Трілоґія  Валленштайна).

243 p.,  07.11.1774 у Веприку Полтавськой ґубернії родив ся  Нестор Мак­си­мо­вич Амбодик-Максимович (†1812),  російськый енціклопедіста, словникарь, за­кла­датель  російського акушерства, автор учебникув  акушерства (1784–1786), бота­никы (1793),  енціклопедії зїлярства (1783–1788).

230 p.,  06.11.1787 в Тршичу на западу Сербії родив ся Вук  Стефанович Карад­жич (†1864), реформатор сербського  литературного языка и правопису.

223 p.,  09.11.1794 у Панивановцї (дн. Сковородиновка)  Харьковськой ґуб. умер Григорій Савич Сковорода  (*1722), руськый и украинськый поет, філозоф и  просвітитель.

216 p.,  03.11.1801 в Ессену, Нїмещина, родив ся Карел  Бедекер (Karl Baedeker, †1859), выдаватель,  придумавшый турістичну проводну книгу, бедекер.

206 p.,  06.11.1811 в Подлїсю, Галичина, родив ся Маркіян  Шашкевич (†1843), ук­ра­инськый писатель и  културник; учив ся у Львовськуй семінарії; року  1837 опуб­ликовав свої творы первый раз у зборнику  Русалка Днїстровая, появенум у Пештї.

199 p.,  09.11.1818 (28.10 Юл.кал.) в Орлї родив ся Иван  Турґенєв (†1883), руськый писатель; уд 40-х рокув  зачинат писати в духу реалізма и у 50-х роках  досягає вершины (Нянёве и дїти); знав ся из  Шевченком и написав спомины за нёго, Воспоминания  о Шевченко.

196 p.,  04.11.1821 в Трстенуй, жупа Арва, родив ся Мартін  Гаттала (†1903), сло­ва­ць­кый высокошколськый  педаґоґ, теолоґ и лінґвіста, реформатор  шту­ров­ськой словенчины.

194 p.,  09.11.1823 (28.10 Юл.кал.) у Кибинцях на  Полтавщинї у віку 65 рокув умер Василь Василёвич  Капнист (*1758), украинськый и руськый поет,  дра­ма­тик и общественый дїятель, чия комедія  «Ябеда» была найлюбенїйша на сце­нах до Грибоєдова  и Ґоґоля, а з ней дакотры выразы стали ся  посло­вичныма:

«Бери, большой тут нет науки,
Бери, что только можно взять,
На что ж привешены нам руки,
Как не на то, чтоб брать, брать, брать.»

181 p.,  05.11.1836 у Літомежицях умер Карел Гінєк Маха  (*1810), чешськый по­ет романтик.

180 p.,  08.11.1837 у Ткварелі у фамілії схудобнїлого немеша родив ся Илій Чав­чавадзе (†1907),  ґрузінськый писатель, поет, новинарь; од року 1857  учив ся на Санкт-Петербурґськум Всеучилищу на  правничум факултетї, айбо за по­лі­тич­ну активность  року 1861 быв выказаный; заложив новинку, научноє  об­ще­ст­во, увірню, школы; ёго поезія писана в  знамени языкового новаторства; у повістях нещадно  сатірично змалёвав тогдышноє общество, став ся  отцём гру­зін­ського крітичного реалізма; ёго живот  загасив політичный замах; року 1987 бла­го­ре­ченый  за сятого; ёго имня носит державноє всеучилище у  Тбілісі.

179 p.,  10.11.1838 (29. окт. Юл.кал.) у Полтаві умер Иван  Котляревськый (*1769), писатель, поет, драматик,  закладатель модерной украинськой літе­ра­ту­ры; автор  Енеіды (1798–1838), первого твора у народнум  украинськум языку.

175 p.,  10.11.1842 (29.10 Юл.кал.) в Воронежу у віку 33  рокув умер на гертику Але­к­сей Васильевич Кольцов  (*1809), руськый поет валала, якый писав на­род­ным  языком и майбулше неримованым «кольцовськым  пятискладом» в духу на­родных былин.

170 p.,  08.11.1847 родив ся ірськый писатель и новинарь  Брем Стокер (†1912), якый добыв собі славу романом  Дракула (1897), у котрум придумав поставу  ар­­дялського опіря; сужет сёго романа схоснованый у  булше ги 700 філмах, а кни­га друга по Біблії межи  майчитаныма; у Румынії многі віруют, же Дракула –  реална особа.

170 p.,  08.11.1847 у Београду умер Йоакім Вуїч (*1772 ),  сербськый драматик; окрем драматичных творов лишив  подорожны запискы о Сербии, Уграх, Мол­да­вії,  Бесарабії, Херсону и Крыму (1845).

165 p.,  06.11.1852 (25.10 Юл.кал.) у Вісім-Шайтанськум  заводї, Пермська ґубернія, Урал, родив ся Дмитрій  Наркісович Мамин-Сібіряк (†1912), руськый прозаик  и драматик, писатель живота Урала и Сібірії в добі  розвиваючого ся капіталізма.

162 p.,  06.11.1855 у Сонцівцї Харьковськой ґубернії родив  ся Дмитро Ива­но­вич Еваринцькый (Яворницькый,  †1940), історик Запорожськой Сїчи, археолоґ,  етноґраф, фолклоріста, писатель; академик АН УССР  (1929); ёго меморіалный музей и гроб находит ся у  Днїпропетровську.

153 p.,  09.11.1864 в Понто до Куйо, Анґола, умер Ласлов  Мадяр (*1818), світо­ход­ник, землеписный писатель,  піонер изглядованя Африкы; свої релації за­ганяв  Академії и печатав у Будапешту.

135 p.,  03.11.1882 (22.10 Юл.кал) в Окічинцях Мінськой  ґуб. родив ся Якуб Ко­лас (правд. Константин  Міцкевич; †1956), білоруськый поет, прозаик,  дра­матик, класик білоруськой літературы.

135 p.,  05.11.1882 у Заґребу умер Джура Даничич (*1825),  сербськый філолоґ, лексикоґраф, соратник Вука  Караджича у реформации сербського языка.

132 р., 03.11.1885 (22.10 Юл.кал.) у Сучаві, Буковина, умер Николай Устиянович (*1811), священик, галицькый русинськый писатель.

130 p.,  03.11.1887 (22.10 Юл.кал.) у Воронежу родив ся  Самуил Яковлевич Маршак (†1964), руськый поет,  драматик, товмач и літературный крітик.

130 p.,  10.11.1887 в Ґлоґау, Шлезія, родив ся Арнолд Цвайґ  (Zweig; †1968), нїмецькый писатель, антіфашіста,  чиї книгы были спалены в часї панованя Гітлера.

129 p.,  04.11.1888 родив ся Ваньо Гунянка (Д.Вислоцькый,  †1968), писатель, ре­дактор, выдаватель, публичный  и културный актівіста з Лемковины.

126 p.,  02.11.1891 у Хустї у фамілії желїзничаря родив ся  Александер (Иванув) Мар­куш (псевдонімы: Дідик,  А.М., А.Д.; †1971), пудкарпатськый русинськый  пи­са­тель, фолклоріста, етноґраф, педаґоґ, автор  учебникув, редактор крає­пис­но­го журнала Наш родный  край.

126 p.,  10.11.1891 у Паріжу умер Жан Нікола Артур Рембо  (Jean Nicolas Arthur Rim­baud, *1854), французськый  поет, котрого творы сімволістичні, темні и чаж­кі  про пониманя.

124 p.,  10.11.1893 (29.10 Юл.кал.) у Чернїгові умер Леонід  Глїбов (*1827), ук­ра­инськый байкарь; в  рр. 1861–1863 выдавав новинку Черниговский Листок.

123 p.,  08.11.1894 у Бродку-Углеёві при Мілетинї родив ся  Вацлав Махек (†1965), чешськый лінґвіста-академик,  етімолоґ.

121 p.,  04.11.1896 у Міклошевцях родив ся Митро Надь  (†1962), русинськый поет, културный актівіста.

118 p.,  07.11.1899 в Оноку, Уґоча родив ся Дмитро  (Миколаюв) Попович (†1968), сященик, русинськый  писатель; писав повіданя, дїточу и дідактичну  христіанську літературу, учебникы про семінарії.

118 p.,  10.11.1899 у Будапешту родила ся Кейт Середі (Kate  Seredy; †1975), пи­са­телька, ілустраторка, яка  достала Медаль Нюбері як ліпша дїточа писателька  (1938); у своих книгах пропаґує про Америчанув  історію Мадярщины.

117 p.,  01.11.1900 в Годруши-Гамрах Бансько-Быстрицького  края родив ся Еміл Болеслав Лукач (†1979),  словацькый поет неосімволіста, товмач, сященик и  учитель.

117 p.,  08.11.1900 в Атлантї, Джорджія, родила ся Марґарет  Мітчелл (†1949), америцька популарна романістка,  котрой єдинственый роман Однесены вітром (1936)  належит межи лїпші творы америцькой літературы.

116 p.,  07.11.1901 у Чомі (од 1946 Затисівка), Уґоча,  родив ся Андрій (Ми­хай­лув) Ворон (псевдонімы:  Сіґма, Крук; †1962), пудкарпатськый писатель,  но­ви­нарь и товмач проукраинського стрему.

115 p.,  02.11.1902 у Фелшеврацеґрешпустї, жупа Толна,  родив ся Дюла Ієш (†1983), мадярськый писатель,  поет и драматик.

114 p.,  10.11.1903 у Глодосах Єлісаветградськой ґуб. родив  ся Терень Масенко (Те­рентій Германович, †1970),  украинськый поет, автор многых текстув по­пу­лар­ных  співанок.

108 p.,  09.11.1909 умер Пал Дюлаі (*1826), писатель, поет,  єден из май­вы­знач­ных крітикув мадярськой  літературы; року 1854 появив свою перву значну  ро­бо­ту «Шандор Петевфі и наша лірика», в котруй  быв первый, ко оцїнив зна­че­ня поета про мадярську  літературу; ёго роман «Послїдный ґазда старого  обы­с­тя» (1957) быв єдным из первых мадярськых  романув добы крітичного ре­а­ліз­ма; жона му, Марія  Сендреі, была младшов сестров Петевфіовой жоны,  што ся ста­ла ёго шовґоринёв; Ладислав Чопей свуй  словник вручає Палу Дюлаі, свому до­бродїю и  бывшому учителю.

106 p.,  02.11.1911 на Кріту родив ся Одіссеас Елітіс  Алепуделліс (†1996), ґре­ць­кый поет, автор поэмы  “Достойно есть” (1959), Нобелув лавреат (1979).

105 p.,  03.11.1912 в Моравськуй Лїсковуй умер Йозеф  Голлый (*1879), сло­ва­ць­кый драматик, народный  будитель.

104 p.,  07.11.1913 в Мондові, Алжір, родив ся Албер Камю  (†1960), фран­цуз­ськый романіста, есеїста и  драматик, лавреат Нобела (1957); майпознаті ёго  тво­ры: Чужак (1942) и Мор (1947).

99 p.,   09.11.1918 умер Ґійом Аполінер (Guillaume  Apollinaire; правдиво: Wil­helm Apollinaris de  Kostrowitzky, *1880) , французськый поет, родом  Поляк, єден из закладателюв модерной французськой  поезії.

97 p.,   03.11.1920 в Изах родив ся Дмитрій Вакаров  (†1945), поет, антіфашіста.

96 p.,   06.11.1921 в Робінсону, Іллінойс, родив ся Джеймс  Рамон Джонс (†1977), америцькый писатель, три  романы котрого екранізованы, и по два раз.

96 p.,   08.11.1921 в Дольнум Кубинї умер словацькый поет  Павел Орсаґ Гвєз­до­слав (*1849).

94 p.,   06.11.1923 у Рачи Краґуєвацькой родив ся Антоніє  Исакович (†2002), серб­ськый писатель, чиї творы  зостали найвецей екранізованы, подпредсїдник  Серб­ськой академії наук и умілств (1980–1992).

91 p.,   08.11.1926 у Сваляві родив ся Иван (Иванув)  Турянин, біолоґ, еколоґ, пи­са­тель и лексикоґраф,  збератель русинськых народных назв живины.

89 p.,   09.11.1928 у Коцурї родив ся Владимир Сабо-Дайко,  русинськый пи­са­тель селянин.

88 p.,   03.11.1929 у Варшаві у віку 84 рокув умер Ян  Нецислав (Иван Алек­сан­дро­вич) Бодуен де Куртене  (Jan Niecislaw Ignacy Baudouin de Courtenay;  *1845), російськый и полськый языкознатель.

88 p.,   09.11.1929 родив ся Імре Кертейс, єдинственый  мадярськый лавреат Но­бе­ла за літературу; у віку 14  рокув из Будапешта забрали го як Жида до ро­бо­чо­го  лаґра; пережив Авшвіц и Бухенвалд; року 1960  зачав писати памяткы, кни­гу закончив року 1973, а  появив року 1975 пуд назвов Бездоля; книга о  Го­ло­костї не достала доброє приятя, зато Кертейс  перестав писати и жив из тов­ма­чень; онь зачатком  90-х зачали ся зась появляти ёго книгы; року 1995  достав Бран­денбурґську Літературну Награду, року  1997 Награду Лайпціґського книж­ного ярминку и  Кошутову Премію, року 2002 Нобелову Награду.

85 p.,   05.11.1932 у Москві у віку 44 рокув умер Федор  Федорович Аристов (*1888), літературознатель,  автор книг «Карпаторусскіе писатели» (1916),  «Ли­тературное развитие Подкарпатской (Угорской)  Руси» (1995).

83 p.,   03.11.1934 у Севлюшу, Уґоча, умер Євменій (Иванув)  Сабов (псевдонім Е. Ива­нов; *1859), автор  учебникув, читанок, Хрестоматіїї угро-руськых  літе­ра­турных памятникув.

81 p.,   00.11.1936 у Руськум Керестурї основана перва  Русинська печатня.

81 p.,   03.11.1936 у Будапештї у віку 51 рокув умер Дежев  Костоланї (*1885), поет, писатель, публиціста.

81 p.,   07.11.1936 у Первомайську Микол. обл. родив ся  Микола Степанович Він­грановськый († 2004),  украинськый поет и філмовый режісер, Шевченкув  лавреат (1984).

80 p.,   03.11.1937 у лаґру СВИРлаґ росстріляный Михайло  Яловый (*1895), ук­ра­инськый писатель, драматик,  поет; писав пуд псевдонимом Юліан Шпол; пер­вый  презідент ВАПЛіте (Вольна Академія Пролетарськой  Літературы, 1925–1928), яка противставляла  украинську културу руськуй и «пуд народным  осу­женём саморосформовала ся»; арештованый у  апрілю 1933, выказаный из ВКП(б)У, заскарженый из  шпіонажу на хосен Польщі, контрареволуції и  те­ро­різ­ма, року 1957 регабілітованый.

80 p.,   03.11.1937 у лїсї пуд Сандармохом у Карелії  росстріляный Микола Кулїш (*1892), украинськый  драматик, єден из закладателюв модерной  ук­ра­ин­ськой драматурґії, што активно робив у роках  1920–1930 (театер Березіль); ро­ку 1934 вылученый  из компартії за антіпартійні, націоналістичні  пєсы, пак у де­цембрї достав 10 рокув лаґру,  додаточно му інкріміновали членство в ОУН.

74 p.,   09.11.1943 у Дюрдёві родив ся Мирон Канюх,  русинськый писатель.

73 p.,   07.11.1944 в Беоґраду умер Боґдан Попович (*1864),  вызначный серб­сь­кый літературный крітик и  есеіста.

73 p.,   10.11.1944 коло Абды, западна Мадярщина зостав  забитый конвоирами Мік­лош Радновті (*1909),  вызначный мадярськый поет жидувського рода.

67 p.,   02.11.1950 у віку 94 рокув умер Джордж Бернард Шоу  (*1856), ірськый дра­ма­тик; Нобелув лавреат  (1925); первый роман 1879. року выдав онь року  1930.

66 p.,   03.11.1951 у Міклошевцях, Горватія, родила ся  Агнета Бучко Папгаргаї, но­ви­нарька, поетка; пише  также и дїточу прозу.

64 p.,   08.11.1953 у Паріжуу віку 83 рокув умер Иван  Алексеєвич Бунин (*1870), руськый писатель, поет,  честный академик Петербурґськой АН, пер­вый руськый  Нобелув лавреат (1933).

58 p.,   03.11.1959 у Будапешту умер Александер Бонкало  (*1880), русинськый лінґ­віста, славіста,  літературознатель, автор учебникув.

45 p.,   01.11.1972 у Венеції у віку 87 рокув умер Езра  Паунд (Ezra Weston Loo­mis Pound; *1885),  америцькый поет и товмач, єден из зачинателюв  мо­дер­ні­зма; од року 1945 быв преслїдованый за  пропаґанду фашізма.

44 p.,   06.11.1973 в Братіславі умер Валентин Беняк  (*1894), словацькый поет и тов­мач.

42 p.,   05.11.1975 в Братіславі умер Ян Костра (*1910),  словацькый поет и есе­іс­та, малярь, автор  літературы про дїти и молодеж.

28 p.,   09.11.1989 в Братіславі умер Алфонз Беднар  (*1914), словацькый про­за­ик и сценаріста, товмач  америцькой и анґлійськой прозы.

26 p.,   05.11.1991 у Лондону дали знати, о смерти в  акваторії Канарськых ост­ро­вув 68-рочного Роберта  Максвелла (*1923), брітанського пресового маґната,  ро­дака з пудкарпатського Солотвина-Села.

25 p.,   06.11.1992–07.11.1992 у Бардїёвськых Купелях быв  первый ме­жи­на­род­ный конґрес русинського языка,  котрым было рішено выробляти реґіоналны язы­кы  Русинув, жебы пак їх злучити в койне; в евфорії  того часу лишили ми­мо увагы, же Русины уж оддавна  мают єдиный язык, котрый быв заказаный ко­му­ністами  в року 1944.

17 p.,   07.11.2000 в Ступаві Братіславського края умер Ян  Ондруш (*1932), сло­вацькый поет и товмач.

16 р., 03.11.2001 в Братіславі у віку 75 рокув умер Войтєх Мигалик (*1926), сло­ва­цькый поет и товмач поезії.

14 p.,   03.11.2003 у віку 80 рокув умер Расул Гамзатов  (*1923), вызначный ро­сій­ськый даґестанськый поет,  котрый писав по аварськы и по руськы.

12 p.,    09.11.2005 у Нїредьгазї умер Іштван Удварі  (*1950), чоловый ма­дяр­сь­кый русиніста, з  русинськыма корінями; заклав катедру украинськой и  ру­син­сь­кой філолоґії в Нїредьгазї; на матеріалах  русинськых памятникув и лінґ­віс­тич­ной поруналной  аналізы вызначив характерні знакы русинського  языка, што творят основу ёго кодифікації; появив  много статий и книг по русинськы.

11 p.,    01.11.2006 умер Вілліам Стайрон (William Styron;  *1925), америцькый пи­са­тель, майбулше познатый  романами Признаня Ната Тернера и Выбор Со­фії.

10 p.,    10.11.2007 умер Норман Мейлер (*1923), америцькый  паціфістичный писатель; року 1944 мобілізованый  року 1948 появив свуй майуспішнїйшый ро­ман Голі и  мертві, котрый став бестселером; пузднїйше много  раз ставав у конф­лікт из америцьков владов, котру  крітіковав.

7 p.,    02.11.2010 умер Ласлов Балла (*1927), мадярськый  пудкарпатськый пи­са­тель, новинарь; товмач  Шевченка, Стефаника, Франка.