1–10. децембер в истории

01.12.2014 08:50

2082 p., 08.12.65 до РХ родив ся Квінтус Горацій Флаккус  (Quintus Horatius Flaccus, †8 до РХ),  майславнїйшый римлянськый поет.

886 p.,  04.12.1131 у віку 83 рокув умер Омар Хаям (*1048),  таджицькый філо­зоф и поет, фізик, математик,  звіздарь.

409 p.,  09.12.1608 у Лондону родив ся Джон Мілтон (†1674),  по Шекспірї май­бул­шый анґлійськый поет; секретарь  Олівера Кромвела; межи ёго славныма тво­рами поема  Утраченый Рай (1667); за пропаґанду  републиканськых ідей ко­роль Якуб І. хотїв го  стяти, но пак ограничив ся спаленём ёго книг; поет  умер у віку 65 рокув, слїпый и самотный.

379 p.,  08.12.1638 в Дубровнику умер Иван (Дживо) Гундулич  (*1589), гор­ват­ськый и сербськый бароковый поет.

295 p.,  03.12.1722 (22.11 Юл.кал.) у Чернухах Полтавськой  ґуб. родив ся Гри­го­рій Савич Сковорода (†1794),  руськый и украинськый поет, філозоф и  про­світитель.

285 p.,  04.12.1732 умер Джон Ґей (John Gay; *1685),  анґлійськый поет и дра­ма­тик, автор баладичной  Жебрацькой оперы.

222 p.,  04.12.1795 в Екклфечану, Шкоція, родив ся Томас  Карлайл (†1881), шкот­ськый філозоф, історик,  писатель и публиціста, подля котрого історію  тво­рят вылучно єдинцї.

217 p.,  01.12.1800 у Пустанєйку, жупа Феєр, родив ся Мігай  Верешмарті (†1855), вызначный мадярськый поет,  автор патріотичного стиха Szózat (Воз­званя):  "Мадяре! Непоколебимо отцюзнинї все вірный будь!"

214 p.,  05.12.1803 родив ся Фёдор Иванович Тютчев (†1873),  руськый поет; ро­ку 1821 по абсолвованю  Московського всеучилища служив діпломатом русь­кой  амбасады у Монахіумі (1822–1837), туй спознав ся  из Гайне и Шіллером, за незбаня на служебні  повинностї быв пропущеный и дале туй жив світськоє  житя як пріватна особа (1837–1844), но за писаня  на тему нїмецько-руського при­ятельства царь  Николай І. взяв го назад у службу, од року 1848  вертат ся до Росії и служит главным цензором;  выдав два тома стихув (1854 и 1868), пи­сав у духу  пантеізма и славянофілства; стихы музикалні и  написані файным ру­сь­кым языком.

206 р., 07.12.1811 (25.11 Юл.кал.) у Николаєві, Галичина, родив ся Николай Устиянович (†1885), священик, галицькый русинськый писатель.

196 p.,  10.12.1821 (28.11 Юл.кал.) у Немирову, Винничина,  родив ся Николай Некрасов (†1878), руськый поет,  писатель, выдаватель; редаґовав "Со­вре­мен­ник", пак  "Отечественные Записки".

195 p.,  08.12.1822 в Сентендре, Австро-Мадярщина, родив ся  Яков Игнятович (†1889), познатый сербськый  писатель історично-патріотичных и соціалных  ро­манув и повідань.

194 p.,  04.12.1823 у Палашовцях на Галичинї родив ся Иван  Николаевич Гу­ша­ле­вич (†1903), священик,  галицько-руськый поет, драматик, новинарь,  вы­да­ва­тель.

190 p.,  08.12.1827 (26.11 Юл.кал.) у Твери родив ся  Николай Ґербель (†1883), ру­ськый  літературознатель, поет и товмач, выдаватель  творув Шевченка и дру­гых украинськых писателюв;  Гербель абсолвовав Нїжинськый ліцей, де жи­ла  память о Ґоґолю, Куколнику и Гребінкови; служив як  офіцер на Украинї.

187 p.,  10.12.1830 в Амгерсту, Массачузетс, родила ся  Емілі Дікінсон (†1886), америцька поетка, котра за  живота опубликовала лем даколько вершув, а пов­ное  зобраня коло 1800 вершув было юй опубликовано онь  року 1955; днесь ме­жи найважнїйшыма поставами  америцькой поезії.

185 p.,  08.12.1832 родив ся Бєрнстєрне Бєрнсон (†1910),  норвежськый пи­са­тель, Нобелув лавреат (1903).

184 p.,  06.12.1833 (24.11 Юл.кал.) В Новум Саду родив ся  Йован Йованович Змай (†1904), сербськый ліричный  поет.

182 p.,  01.12.1835 появила ся перва книга казок Ганса  Крістіана Андерсена.

181 p.,  01.12.1836 у Братіславі умер Йозеф Іґнац Байза  (*1755), католицькый фа­рарь, писатель; пудпоровав  реформы Йозефа ІІ. и просвітенськый аб­со­лу­тізм;  став ся автором первого словацького романа René  mládenca príhody a skú­se­nosti, котрый быв первов  пробов выхоснованя літературного словацького  язы­ка у краснум писемстві.

174 p.,  03.12.1843 в Ужгородї у віку 54 рокув умер Михайло  (Михайлув) Луч­кай (*1789), історик, фолклоріста,  автор цїнной порувнателной ґраматикы  сла­вя­но-русинськой (1830).

162 p.,  08.12.1855 у родиннум маєтку у Вологодськуй  ґубернії родив ся Вла­ди­мир (Алексеєвич)  Ґіляровськый (†1935), руськый писатель, поет,  публиціста; ёму належит гірный стих:

В России две  напасти:
Внизу — власть тьмы,
А наверху —  тьма власти;

Ґіляровськый позовав Илію Репину  про образ Запорожські козакы пишут пись­мо  турецькому султану (козак у білуй шапцї); року  1902 выдав опис побыту на Ук­ра­инї «На родине  Ґоґоля».

160 p.,  03.12.1857 у Бердичову у фамілії писателя Анджея  Коженёвского родив ся Юзеф Коженёвскі, познатый  яко Джозеф Конрад (†1924), світовой славы  ан­ґ­лійськый писатель польского рода.

154 p.,  09.12.1863 у Вільховум Яру, Харьковщина, родив ся  Боріс Грінченко (псевда: В. Чайченко, П. Вартовый;  †1910), писатель, публиціста, фолклоріста,  ет­ноґраф, языкознатель, автор четыритомного  украинського словника.

151 p.,  10.12.1866 в Ружомберку родив ся Душан Маковицькый  (†1921), медик, публіціста, особный дохтор Льва  Толстого и запаленый пропаґатор его ідей; ав­тор  Яснополянськых записок.

147 p.,  05.12.1870 умер Александер Дюма старшый (*1802),  автор Ґрофа Мон­те Крісто.

147 p.,  07.12.1870 в Майціхові при Тернаві умер Ян Паларик  (*1822), сло­ва­ць­кый драматик, публиціста, автор  учебникув, орґанізатор літературного и  на­род­ностного живота, священник.

142 p.,  04.12.1875 у Празї родив ся Райнер Марія Рілке  (†1926), австрійськый поет.

139 p.,  05.12.1878 у селї Кандыбино на Сумщинї родив ся  Олександр Олесь (правд. Олександр. Ив. Кандыба,  †1944), украинськый ліричный поет; по падї Пет­люры  еміґровав з Украины.

132 p.,  03.12.1885 (21.11 Юл.кал.) в Изах умер Иоанн  (Иванув) Раковськый (*1815), священник, редактор,  новинарь, автор учебникув, пропаґатор  ве­ли­ко­русь­кого языка як литературного про Русинув;  сут свідченя того, же перед смер­тёв пробовав  утїкнути перед преслїдованями, але трафив до  судового вы­слї­ду в Сиґоту, пак у Пешту, одкы  вернувши ся дому неодовга умер; дакотры фак­ты дают  повод подозрівати отровеня.

131 p.,  10.12.1886 у Збудськуй Белї Пряшовського края  родила ся Анна Бурик, по­зната як Ирена Невицька  (тыж под псевдами Анна Новак, Анна Горняк; †1966),  продуктивна писателька украинськой оріентації и  феміністична акти­віст­ка.

126 p.,  10.12.1891 у Шенеберґу (дн. пудгород Берлина)  родила ся Неллі Закс (правд. Леонія Закс; †1970),  нїмецька писателька жидувського рода, Нобелова  лав­реатка (1966); року 1940 дякуючи помочи Селмы  Лаґерлеф была вы­сло­бо­же­на з інтернації до лаґру и  выеміґровала до Швеції.

123 p.,  03.12.1894 на острові Самоа у віку 44 рокув умер  Роберт Луіс Сті­вен­сон (Robert Louis Stevenson,  *1850), шкотськый писатель, автор Острова Со­кро­вищ  (1883).

121 p.,  06.12.1896 родив ся Айра Ґершвин (Ira Gershwin),  америцькый поет и дра­матик, што вєдно из братом  (George Gershwin) и другыма композіторами на­писав  текст 20 популарных музикалув; лавреат премії  Пулітцера (1931 ).

120 p.,  03.12.1897 у Юрках Полтавськой ґуб. родив ся  Андрій Василёвич Го­лов­ко (†1972), украинськый  писатель и крітик, зачинатель модерного стілу в  укра­инськуй літературї, участник 1. Світовой,  домовой, 2. Світовой войн; пи­сав богатым языком.

119 p.,  01.12.1898 у Трстенуй Жілінського края родив ся  Іштван Кнєжа (†1965), вызначный мадярськый  славіста, што выказав великый масив сла­вян­сь­кых  слов у мадярськум языку.

116 p.,  09.12.1901 у Фіуме, Австро-Мадярщина, родив ся  Едмунд фон Горват (Ödön von Horváth; †1938),  австрійськый прозаик и драматик, што майстерно  хосновав у своих творах языкы и гвары народув  габсбурґськой монархії; книгы писателя были  фашістами заказаны и палены у Монахіумі року 1933.

114 p.,  05.12.1903 у Горінчові, Пудкарпатя, умер Євґен  (Андріюв) Фенцик (*1844), сященик, новинарь и  белетріста руськой оріентації; выдавав Додаток ид  руськоязычнуй новинцї Листок (1885–1903), котрый  писав народным язы­ком; 16.05.1926 ёму отворили  помяник в Ужгородї.

111 p.,  09.12.1906 у Дюрдёві родив ся Якым Яша Баков  (†1974), спортсмен, спор­тивный орґанизатор,  педаґоґ, поет.

110 p.,  10.12.1906 (27.11 Юл.кал) в Санкт-Петербурґу умер  Николай Гарин-Ми­хайловськый (*1852), інженер,  руськый прозаик, автор реалістичных по­віс­тей,  повідань, и путёвых записок з Далекого Востока.

107 p.,  04.12.1910 в Турчанськуй Щавничцї родив ся Ян  Костра (†1975), сло­ва­ць­кый поет и есеіста, малярь,  автор літературы про дїти и молодеж.

107 p.,  09.12.1910 (26.11 Юл.кал.) у Відню умер Лаза  Костич (*1841), серб­сь­кый поет, публиціста и  філозоф, силна и оріґінална творча особность,  кот­рый внюс до поезії новы формы и збогатив язык.

105 p.,  08.12.1912 в Обаві, Пудкарпатя, родив ся Стефан  (Василюв) Добош (†1978), літературознатель, автор  робот о Добрянськум, Духновичови,  Став­ров­ськум-Попрадові, моноґрафії «Исторія  Карпаторуськой литературы» (1942).

104 p.,  01.12.1913 (18.11 Юл.кал.) у Чернечинї, Сумщина,  родив ся Платон Во­ро­нь­ко (†1988), вызначный  украинськый поет, автор булше як 30 зберёк поезій,  дї­точых книжок, співанковых текстув; Шевченкув  лавреат (1972).

104 p.,  06.12.1913 пуд Череповцём родив ся Николай  Михайлович Амосов (†2002), вызначный новатор  украинськой кардіохірурґії, автор 400 научных  ро­бот, руськый писатель; академик УАН (1969),  беспартійный Герой Соцтруда (1973).

103 p.,  10.12.1914 в Гыбах Жілінського края родив ся Юліус  Ленко (†2000), сло­вацькый поет и товмач поезії.

100 p.,   05.12.1917 в Зволену родив ся Людо Зелєнка  (†1977), словацькый дїт­сь­кый и гумористичный  писатель, товмач.

99 р., 02.12.1918 в Паріжу у віку 50 рокув умер Едмон Ростан (Edmond Eugene Ale­xis Rostand; *1868), французськый драматик. 

98 p.,   02.12.1919 в Турзовцї, Жілінськый край, родив ся  Рудолф Яшик (†1960), словацькый писатель, котрого  мож характеризовати як словацького Гемінґвея.

93 p.,   01.12.1924 у Беоґраду родив ся Павле Ивич (†1999),  сербськый лінґ­віс­та, академик.

93 p.,   04.12.1924 У Новум Садї вышло первое число новинкы  «Руске новини», ор­ґана Руського  народно-просвітного общества.

92 p.,   04.12.1925 у Харькові, не доживши до 32 рокув умер  Василь Ми­хай­ло­вич Блакытный (правд. Елланськый;  псевда: В. Блакытный, В. Еллан, А. Ор­таль, Маркіз  Попелястый, Валер Проноза; *1894), украинськый  поет и пи­са­тель, член ЦК КП(б)У в рр. 1920–1925 и  ВЦИК СССР; редактор володного ча­со­писа Вістї,  закладатель журнала Всесвіт; посмертно признаный  на­ці­о­на­ліс­том и засуженый на кару смерти, а року  1934 у Харькові демонтовали па­мят­ник Еллану  Блакытному.

92 p.,   05.12.1925 у Варшаві умер Владислав Реймонт  (*1867), полськый ре­а­ліс­тичный писатель, Нобелув  лавреат (1924) за четыритомный роман Хлопи  (1904–1909); послїдный ёго роман Бунт (1924) –  алеґоричноє зображеня ок­тов­б­ровой револуції в  Русії – быв заказаный в комуністичнум світї до р.  1989, а по­добный ёму роман Звіринська фарма появив  Орвелл року 1945.

89 p.,   01.12.1928 у Дюрдёві родив ся Микола М.Кочіш  (†1973), вызначный ру­син­ськый лінґвіста, писатель,  педаґоґ.

89 p.,   10.12.1928 в Заважной Порубі родив ся Мілан Руфус  (†2009), вы­знач­ный словацькый поет, есеіста,  літературознатель, товмач.

86 p.,   05.12.1931 у Шиловцї на Полтавщинї родив ся Григір  (Михайлович) Тю­тюнник (†1980), вызначный  украинськый писатель, посмертный Шевченкув лав­реат  (1989).

85 p.,   08.12.1932 у Старум Крымі умер Александр  Степанович Ґрін (правд. Ґріневськый, *1880),  руськый писатель-романтик: Плахты пламінисті  (1923), Га­бами бігуча (1928).

84 p.,   04.12.1933 в Камюнцї, округ Ст. Любовня, родив ся  Миколай Ксеняк, пе­даґоґ, русинськый писатель.

83 p.,   10.12.1934 в Братіславі умер Ферко Урбанек  (*1858), словацькый дра­ма­тик, автор великого числа  популарных постановок переважно про охотницьку  сце­ну.

81 p.,   07.12.1936 в Русові при Станіславі умер Василь  Стефаник (*1871), ук­ра­ин­ськый писатель, майстер  псіхолоґічной новелы; у зборниках повідань Синя  кни­жочка, Камняный крест, Моє слово зобразив живот  украинськых селян в Ав­ст­рії.

81 p.,   10.12.1936 в Римі у віку 69 рокув умер Луіджі  Піранделло (*1867), та­лі­ан­ськый писатель и  драматик, Нобелув лавреат (1934).

80 p.,   03.12.1937 вчинив самогубство Атіла Йовжеф (Jуzsef  Attila, *1905), ма­дяр­ськый поет.

76 p.,   07.12.1941 умер 57-рочный намістный комісарь  Пудкарпатя Міклош Коз­ма (*1884), вплывный  мадярськый політик, активный пудпорователь  ру­син­ськой културы.

74 p.,   03.12.1943 у Руськум Керестурї родив ся Юліан Пап,  аграрный фахман, но­винарь, редактор, товмач и  преподаватель англійського языка, од року 1970  вы­ступає яко успїшный гуморіста; жие у Новум Садї.

73 p.,   05.12.1944 в Ґорондї под Мукачовом родила ся  Тамара Керча, учи­тель­ка, русинська писателька,  ілустраторка.

71 p.,   07.12.1946 в Ужгородї скараный на смерть Михаил  Демко (*1894), учи­тель, русинськый новинарь,  політик, посланик Сойма; соратник Андрія Бров­дія,  чоловік, котрый все быв честный патріот свої  державы, наперек тому, быв за­суженый совєтськым  судом «за колаборацію из противником» (Мадярами) и  за­битый; «демократичный» світ нияк не реаґовав  на масові преслїдованя Ру­си­нув, Мадярув и Нїмцюв  Пудкарпатя за їх націоналность, пересвідченя,  со­ці­ал­ный стан.

71 p.,   09.12.1946 в Моравськум Лїсковум родив ся Душан  Мітана, передовый сло­вацькый прозаик, поет,  есеіста, сценаріста.

70 p.,   01.12.1947 у Львові, в арешту, умер Юлій (Петрув)  Гаджеґа (псевдонім Юлій Русак,*1879), русинськый  історик, новинарь, писатель; автор книг «Очерк  культурной исторіи Подкарпатской Руси», 1927, трёх  книг повідань «Ве­щий сон», 1937, «Грешница и  другие рассказы», 1937, «Прилука», 1941.

70 p.,   10.12.1947 в Кошицях умер Николай Бескід (*1883),  священик, історик, ет­ноґраф, літературознатель,  културный активіста.

65 p.,   03.12.1952 в Празї быв еґзеквованый смертный засуд  над бывшым мі­ніс­т­ром загранича Владо Клементисом  (*1902), словацькым політиком, прав­ни­ком,  новинарём; в року 1949 быв ведучым чехословацькой  делеґації на валной гро­мадї ОЗН, и тогды в  западнуй пресї появили ся статї о приготовцї ёго  ареш­та, но Ґоттвалд, жебы опровергнути тоты  «плетькы» дав выїхати до Ню-Йорку Кле­мантисовуй  жонї; єднак в януару 1951 Клемантис быв  заарештованый, в ро­ку 1952 засуженый на смерть на  сфалсіфікованум процесї; реабілітованый ро­ку 1963.

62p.,   06.12.1955 в Братіславі родив ся Даніел Гевіер,  словацькый поет, есе­іс­та, редактор, автор дїтськой  літературы и выдаватель.

47 p.,   04.12.1970 у Новум Садї основали Общество  русинського языка и лі­те­ра­туры (Дружтво за руски  язик и литературу).

46 p.,   09.12.1971 в Хабаровську умер у віку 83 рокув  Всеволод Никанорович Ива­нов (*1888), руськый  писатель, автор историчных повістий и  авто­біо­ґра­фич­ного романа.

45 p.,   05.12.1972 у Кієві умер Андрій Василёвич Головко  (*1897), укра­ин­сь­кый писатель и крітик, зачинатель  модерного стілу в украинськуй літературї,  участ­ник 1. Світовой, домовой, 2. Світовой войн;  писав богатым языком.

45 p.,   10.12.1972 у Москві умер Семен Кірсанов (Самуил  Іцекович Кортчик; *1906), талантливый руськый  поет-новатор, лїпшый ученик Маяковського.

39 p.,   01.12.1978 у Кієві умер Петро Панч (Панченко;  *1891), украинськый пи­са­тель, повідкарь, казкарь,  романіста; ёго роман Гомонїла Украина (1954) –  єден из лїпшых в украинськуй літературї; за  автобіоґрафичну повість На ка­ли­но­вум мостї (1965)  достав Шевченкову премію (1966).

36 p.,   08.12.1981 у Суботици умер Мафтей Винай (*1898),  доктор права, ру­син­ськый поет и публиціста.

35 p.,   08.12.1982 в Братіславі умер Ян Смрек (*1898),  словацькый поет.

34 p.,   06.12.1983 в Братіславі умер Мілош Колесар  (*1892), словацькый нови­нарь, редактор, писатель  (псевдо: Погронскі, Горегронскі, Подунайскі),  автор ро­мана Злата фантазія (1933).

34 p.,   06.12.1983 в Братіславі умер 91-рочный Мілош  Колесарь (*1892), сло­ва­ць­кый новинарь, редактор,  зоставитель Золотой Книгы Словенська (1929), ав­тор  автобіоґрафичного романа и зберькы ліричных  повідань.

30 p.,   06.12.1987 у Мукачові умер Йосиф (Василюв) Жупан  (*1904), вы­знач­ный русинськый писатель проруського  стрему.